In een short van het YouTube-kanaal Left Laser vraagt een verslaggever Kamerleden of jongeren een boete of celstraf kunnen krijgen als ze niet meewerken aan de opkomstplicht. Een VVD-Kamerlid antwoordt: "Nee, nee, helemaal niet." Een ander Kamerlid verwijst naar de plannen van staatssecretaris Boswijk en zegt: "Er zullen sancties aan zitten", maar wil daar niet op vooruitlopen. "Wij laten alle opties open."
Aanleiding waren twee moties van Stephan van Baarle (DENK) en Sarah Dobbe (SP). Zij vroegen het kabinet uit te sluiten dat jongeren een boete of een vrijheidsstraf krijgen als ze de verplichte Defensie-enquête niet invullen. De Kamer verwierp beide op 6 oktober, met 66 tegen 84 en 67 tegen 83 stemmen. VVD, CDA, D66, JA21, ChristenUnie, SGP en 50PLUS stemden tegen. Anders dan de video suggereert, gingen de moties over de enquête, de eerste verplichte stap, en niet over de opkomst zelf.
In het Dienmodel van Boswijk blijft vrijwilligheid de basis. De stappen voor jongeren van 18 tot 27 jaar worden steeds verplichtender. Een opkomstplicht mag volgens Defensie alleen als de internationale veiligheid verslechtert en de taken van het leger toenemen. Voor de verplichte stappen zijn nieuwe wetten nodig. Het maken daarvan duurt ongeveer twee jaar, dus hoe sancties eruitzien is nog niet vastgelegd.
Duiding Burgerplatform
Stop. Sluit celstraf voor jongeren die niet meewerken nu uit. Dat schreven we ook in Geen opkomstplicht zonder vredesplan: wat het grote Oekraïne-debat blootlegt.
Bron. Veiligheid begint bij diplomatie en een vredesstrategie naast de defensiestrategie, met beleid op basis van feiten. Zie ook Litouwse premier vraagt om echt bewijs voor Russische dreiging: baseer defensiebeleid op feiten, niet op angst.
Herstel. Geen verplichting zonder parlement én burger: een openbare burgerraadpleging over de voorwaarden, ruimhartige erkenning van gewetensbezwaren en openbare, gelijke selectiecriteria. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan laten zien wat defensiekeuzes betekenen voor brede welvaart, ook voor natuur en klimaat.
Bron: Left Laser (YouTube-short, 7 oktober 2026); Tweede Kamer, moties 37020-X nr. 19 en 20 en stemmingsuitslag 6 oktober 2026; Rijksoverheid, Defensie werkt nieuwe plannen uit voor het Dienmodel, 11 september 2026.
