Voorstel: CONCEPT Stop: schaf de zuivelvrijstelling in de verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken af [S1 STOP]

Kerncijfers uit de analyse

• 1 % NPV-verlies (defaultdrempel)Kwijtschelding of herstructurering met meer dan 1% verlies aan contante waarde (lener in moeilijkheden) telt als default2026
• 666–910 aantal aanvragen (min = Lbv, max = Lbv-plus)Lbv/Lbv-plus stand 10-9-2026: 1.576 aanvragen (Lbv 666, Lbv-plus 910); 1.438 toegekend, 914 overeenkomsten2026
• 30–43 % stikstofgevoelige natuur onder KDWStikstofgevoelige natuur onder KDW: 30% (2023) naar 43% (2035) met pakket; Omgevingswetdoel 74%2026
• 40–42 % NH3-reductie t.o.v. 2019NH3-reductie landbouw 2035 met stikstofpakket: ca. 40% t.o.v. 2019 (doel 42-46%)2026
• 0,4–0,8 Mt CO2-eq/jr (vastleggingsdoel 2030)Doel Bosstrategie: extra 0,4-0,8 Mt CO2-eq vastlegging in 2030 via bebossing, herstel en agroforestry (CMW 2026)2026
• 0,5 Mt CO2-eq/jr (vastleggingsdoel 2030)Doel Nationaal Programma Landbouwbodems: 0,5 Mt CO2-eq vastlegging per jaar in landbouwbodems in 2030 (CMW 2026)2026
• 1 Mt CO2-eq/jr (reductiedoel 2030)Doel veenweide: -1 Mt CO2-eq emissie uit gedraineerd veen in 2030 (regionale veenweideaanpak, CMW 2026)2026
• 4,9 Mt CO2-eq/jr (LULUCF-doel 2030, netto)EU-LULUCF-doel NL 2030: netto 4,9 Mt CO2-eq (-0,435 Mt t.o.v. 2016-2018; CMW 2026); routekaart noemt 4,5 Mt2026

1. Ministerie van Financien (2026) Miljoenennota 2027, bijlage 4 Fiscale regelingen (tabel 4.3.2 budgettair belang 2022-2027; tabel 4.5.1 beleidsmaatregelen Belastingplan 2027) begroting
2. Wageningen Social & Economic Research, CE Delft, Naturalis i.o.v. LVVN; Kamerbrief minister van LVVN 21-05-2026 (2026) Beoordeling van de effecten van financiele en fiscale rijksmiddelen op biodiversiteit (WSER-rapport 2026-011) + Kamerbrief Biodiversiteit (Kamerstuk 26 407, nr. 166)
3. Ministerie van Financien (2026) Bijlagen bij de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 2): EMU-tabellen, fiscale regelingen, Aanvullende Post, KGG-mutaties, bijlage 13 Fossiele voordelen
4. Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (cijfers: CBS) (2026) Brief minister van LVVN aan de Eerste Kamer over CBS-monitor fosfaat- en stikstofexcretie, tweede kwartaal 2026 (33 037 / 36 618, BT)
5. Wetgever (wetten.overheid.nl) (2026) Burgerlijk Wetboek Boek 3 (art. 1, 6) en Boek 2 Titel 9 (art. 362, 384, 415-416): vermogensrecht en jaarrekening banken
6. European Banking Authority (EBA) (2026) Final Report - Guidelines amending the Guidelines on the application of the definition of default under Article 178 CRR (EBA/GL/2026/05, 16-07-2026)
7. RIVM e.a. (Emissieregistratie; landbouw: WUR/NEMA) (2026) Greenhouse gas emissions in the Netherlands 1990-2024. National Inventory Document 2026 (RIVM-rapport 2026-0022)
8. Autoriteit Diergeneesmiddelen (SDa), expertpanel (2026) Het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in 2025 (SDa-rapport met begeleidende brief)
9. Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (brief aan de Eerste Kamer, EK 36.800 XIV / 35.334, N) (2026) Kabinetsreactie op de reflectie van het PBL en de Landsadvocaat over de samenhangende aanpak voor landbouw, natuur en stikstof (11-09-2026)
10. Staatssecretaris van Financien (Eerenberg), mede namens LVVN; evaluatie SEO Economisch Onderzoek (2026) Kamerbrief evaluatie fiscale regelingen bos-, natuur- en cultuurgrond (SEO) en reactie motie Holman/Grinwis (Kamerstuk 36 812, nr. 124)
11. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) (2026) Landelijke beeindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) - regelingspagina RVO
12. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) (2026) Landelijke beeindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus) - regelingspagina RVO
13. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) (2026) Lbv en Lbv-plus actueel - aanvragen, beslissingen en voorschotten (stand 10-09-2026)
14. B. van Selm, C.E. van Middelaar, O. van Hal, S.J. Oosting, R. Hijbeek, M.K. van Ittersum, I.J.M. de Boer (WUR) (2026) Limited net-export capacity undermines the Netherlands' 'feeding the world' narrative (Nature Food, 15-6-2026)
15. Arjen Lubach (RTL / Lubach) (2026) LUBACH over zorgen om de voedselzekerheid? (Diep Duik Donderdag, RTL, 10-9-2026)
16. RVO / Ministerie van LVVN (Agroberichten Buitenland) (2026) LVVN Attache Netwerk (LAN) - buitenlandnetwerk landbouwraden
17. Connecting Agri & Food en Wageningen Social & Economic Research, in opdracht van ministerie van LVVN (2026) Nulmeting 'Naar een dierwaardige veehouderij': KPI's en keurmerken (27-02-2026, i.o.v. LVVN)
18. Armanda Govers (opinie, Het Parool) (2026) Opinie: 'Heeft hij onder een steen geleefd? Het is juist belangrijk dat we de veestapel verkleinen' (Het Parool)
19. De Nederlandsche Bank (DNB) (2026) Overzicht Financiele Stabiliteit - Voorjaar 2026
20. Corjan Brink en Hendrik Vrijburg (PBL) (2026) PBL, Klimaatverandering in de prijzen in 2025. Analyse van de beprijzing van broeikasgasemissies in Nederland (15-09-2026, publicatie 6192)
21. Cooperatieve Rabobank U.A. (2026) Rabobank posts a net result of EUR 4,957 million in 2025 (persbericht jaarcijfers, 10-02-2026)
22. CPB, SCP en PBL (2026) Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2026
23. PBL / CPB (2026) Reflectie CPB en PBL op Coalitieakkoord — stikstof 20 mld tot 2035
24. PBL (Boezeman, Schulte-Uebbing, Groten, Van Dijk, Vink, Van Wieringen) (2026) Reflectie op 'Weer ruimte voor boer, natuur en bouw: maatregelpakket voor landbouw, natuur en stikstof' (PBL-publicatie 6203)
25. Our World in Data (H. Ritchie, P. Rosado, M. Roser) op basis van FAO Food Balance Sheets (2026) Share of cereals allocated to animal feed (FAO Food Balances, bewerking Our World in Data)
26. Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) (2026) Sociaaleconomische effecten van stikstofbronmaatregelen en natuurmaatregelen (PBL-publicatie 5786, 12-03-2026)
27. CBS (2026) StatLine 80240ned: Varkens- en pluimveerechten; regio
28. CBS (2026) StatLine 80780ned: Landbouw; gewassen, dieren en grondgebruik naar regio (Landbouwtelling)
29. CBS (2026) StatLine 83982NED: Dierlijke mest; productie en mineralenuitscheiding, diercategorie, regio
30. Naturalis Biodiversity Center (hoofdredactie M. Beukeboom, K. Biesmeijer, M. van de Kamp-Romijn, V. Merckx, W. Renema); CLO-gegevens gecontroleerd door CBS (2026) Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit 2026 (tweede editie)
31. CBS en Wageningen Social & Economic Research (2026) Waarde landbouwexport ruim 8 procent hoger in 2025 (CBS/WUR, i.o.v. LVVN) + De Nederlandse agrarische sector in internationaal verband, editie 2026
32. Carbon Market Watch (Daniel Orth) (2026) Zeroing in on net-zero: The role of carbon dioxide removals and carbon sinks in EU member states' climate planning
33. Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) (2025) Actualisering monetaire milieuschade (2022)
34. Gyongyi Loranth, Zsolt Olah, Ibolya Schindele (2025) Consequences of Debt Relief: Evidence from a Foreign Currency Loan Repayment Program (CEPR Discussion Paper DP20961, 22-12-2025)
35. Robin Food Coalition en Transitiecoalitie Voedsel (samenvatting van Deloitte-rapport) (2025) De Verborgen Rekening van de Nederlandse Landbouw - Nederlandse samenvatting van The Hidden Bill
36. NRC (2025) Deloitte: schade door landbouw miljarden groter dan opbrengsten
37. European Banking Authority (EBA) (2025) EU-wide Transparency Exercise 2025 - Cooperatieve Rabobank U.A. (LEI DG3RU1DBUFHT4ZF9WN62)
38. Gezondheidsraad (2025) Gezondheidsrisico's rond veehouderijen 2025: deel II (Gezondheidsraad advies nr. 2025/20, 8-12-2025)
39. Cooperatieve Rabobank U.A. (2025) Interim Report 2025 (halfjaarcijfers per 30-06-2025)
40. Minister van VWS (Agema) en minister van LVVN (Wiersma) (2025) Kamerbrief Gezondheidsrisico's rond veehouderijen / VGO-III (Kamerstuk 28973 nr. 259, 10-02-2025)
41. Algemene Rekenkamer (2025) Landelijke beeindigingsregelingen veehouderij - Resultaten verantwoordingsonderzoek 2024 LVVN (21-05-2025)
42. Rijksoverheid (kabinet) (2025) Netherlands Roadmap on carbon dioxide removals (Routekaart Koolstofverwijdering / CO2-verwijdering), maart 2025
43. RIVM, in opdracht van de NVWA (gepubliceerd op onehealth.nl) (2025) Staat van Zoonosen 2024 (hoofdstuk 2 Trends)
44. Deloitte Nederland (T. Scheele, F. Klaver) i.o.v. Robin Food Coalition en Transitiecoalitie Voedsel (2025) The Hidden Bill: Reshaping Dutch Agriculture - An analysis of the societal costs of Dutch agriculture today versus alternative systems
45. Europese Commissie, DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling (2025) The next chapter for the CAP - Commissievoorstel GLB na 2027 (COM(2025) 560), 17-07-2025
46. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2025) Vaststelling begrotingsstaat Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (XIV) 2026 - memorie van toelichting (Kamerstuk 36 800 XIV, nr. 2)
47. RIVM (Van der Giessen e.a.; met UU, WUR, Nivel, UMCU) (2025) Veehouderij en Gezondheid Omwonenden III (VGO-III): actualisatie epidemiologie 2014-2019 en longontstekingen rond geitenhouderijen 2018-2024 (RIVM-rapport 2024-0167)
48. Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) (2024) Feiten en cijfers over de Nederlandse land- en tuinbouw (achtergronddocument bij het briefadvies 'Boeren in een veranderd klimaat')
49. Minister voor Natuur en Stikstof (Van der Wal-Zeggelink) (2024) Kamerbrief Toezegging staatssteunregels overnemen schulden en gedeeltelijke beeindiging (26-04-2024, WJZ/52824117)
50. RIVM (Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid) e.a. (2024) Landbouwpraktijk en waterkwaliteit in Nederland; toestand (2020-2023) en trend (1992-2023). Nitraatrapportage 2024 (RIVM-rapport 2024-0113)
51. Staatssecretaris van Financien (2024) Staatscourant 2024, 41782 - wijziging toelichting Tabel I Wet OB 1968: afschaffing o.a. post a 44 (stro en veevoeders) per 1-1-2025
52. Wageningen Economic Research (Jongeneel, Van Asseldonk, Vissers, Helming, Greijdanus, Jager, Daatselaar), i.o.v. LNV (2024) Verlies van derogatie en mestafzetkosten melkveehouderij (notitie Wageningen Economic Research, Kamerstukbijlage 2024D16590)
53. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) (2024) Vreemd vermogen landbouwbedrijven afgenomen, vooral in de glastuinbouw (CBS-nieuws 28-11-2024)
54. Wetgever (wetten.overheid.nl) (2024) Wet bankenbelasting (BWBR0031796), geldend vanaf 01-01-2024
55. Corjan Brink (PBL), Arjan Trinks (CPB), Herman Vollebergh (PBL), Peter Zwaneveld (CPB) (2023) Afschaffing fossiele energiesubsidies: eerder een hersenkraker dan een no-brainer
56. Minister van Financien (2023) Antwoord op Kamervragen over een niet-vrijblijvende bijdrage van banken aan de stikstofopgave (Aanhangsel Handelingen TK 2022-2023, nr. 3164)
57. CE Delft en TAUW, in opdracht van het ministerie van LNV (2023) Evaluatie Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv)
58. M. Veraart, P. Bikker, H. van Laar (Wageningen Livestock Research) i.o.v. LNV (2023) Monitor herkomst diervoedergrondstoffen - opzet, uitkomsten en beperkingen voor mengvoer in Nederland in 2019 en 2020 (rapport 1404)
59. Cyril Couaillier, Marco Lo Duca, Alessio Reghezza, Costanza Rodriguez d'Acri (ECB) (2022) Caution: do not cross! Capital buffers and lending in Covid-19 times (ECB Working Paper Series No 2644, februari 2022)
60. IPCC Working Group III (hfst. 12: Babiker e.a.) (2022) IPCC AR6 WGIII (2022) Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change - Hoofdstuk 12 (Cross sectoral perspectives) en Summary for Policymakers
61. Hannah Ritchie (Our World in Data), data FCRN/Univ. of Oxford, FAO en USDA PSD (2021) Drivers of deforestation (sectie soja: 77% van de mondiale soja gaat naar veevoer)
62. Jacelly Cespedes, Carlos Parra, Clemens Sialm (gepubliceerde versie met Manju Puri) (2021) The Effect of Principal Reduction on Household Distress: Evidence from Mortgage Cramdown (NBER WP 28900; gepubliceerd Review of Financial Studies 39(2), 2026, 518-561)
63. College van Beroep voor het bedrijfsleven (2020) CBb 25-02-2020, ECLI:NL:CBB:2020:114 (fosfaatrechten, overzicht fair-balance-toets)
64. Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (2020) Kamerstukken II 2019/20, 35 334, nr. 44 - Brief over o.a. de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (07-02-2020)
65. College van Beroep voor het bedrijfsleven (2019) CBb 10-09-2019, ECLI:NL:CBB:2019:413 (fosfaatrechten, investeringen na 2 juli 2015)
66. College van Beroep voor het bedrijfsleven (2019) CBb 13-08-2019, ECLI:NL:CBB:2019:341 (fosfaatrechten, wel individuele en buitensporige last)
67. College van Beroep voor het bedrijfsleven (2019) CBb 23-07-2019, ECLI:NL:CBB:2019:291 (fosfaatrechten, toetsingskader individuele en buitensporige last)
68. College van Beroep voor het bedrijfsleven (2019) CBb 30-07-2019, ECLI:NL:CBB:2019:325 (fosfaatrechten, ondernemersrisico)
69. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) (2019) Geld en schuld. De publieke rol van banken (WRR-rapport 100, 17-01-2019)
70. Minister van Financien (W.B. Hoekstra) (2019) Kabinetsreactie op WRR-rapport 'Geld en schuld: De publieke rol van banken' en initiatiefnota Alkaya (Kamerstuk 35 107, nr. 3, 11-06-2019)
71. Schweizerischer Bundesrat (2018) Bundesratsbeschluss ueber das Ergebnis der Volksabstimmung vom 10. Juni 2018 (Vollgeld-Initiative), BBl 2018 7755
72. College van Beroep voor het bedrijfsleven (2018) CBb 17-10-2018, ECLI:NL:CBB:2018:522 en ECLI:NL:CBB:2018:523 (fosfaatrechtenstelsel, generieke korting)
73. Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Griffier) (2018) Merkantil Car Zrt. e.a. t. Hongarije, EHRM (beslissing) 20-12-2018, nr. 22853/15 e.a. (persbericht ECHR 441 (2018))
74. PBL (2018) Monetaire milieuschade in Nederland
75. Gerechtshof Den Haag (2017) Gerechtshof Den Haag 31-10-2017, ECLI:NL:GHDHA:2017:3067 (fosfaatreductieplan 2017)
76. Staatssecretaris van Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (2017) Kamerstukken II 2016/17, 34 532, nr. 100 - Brief over de generieke korting fosfaatrechten (12-07-2017)
77. A. Mottet, C. de Haan, A. Falcucci, G. Tempio, C. Opio, P. Gerber (FAO) (2017) Livestock: On our plates or eating at our table? A new analysis of the feed/food debate (Global Food Security 14, 1-8)
78. Tweede Kamer der Staten-Generaal (2016) Burgerinitiatief Ons Geld (Kamerstuk 34 346): dossier Tweede Kamer, plenair debat 16-03-2016 en moties
79. European Banking Authority (EBA) (2016) Guidelines on the application of the definition of default under Article 178 of Regulation (EU) No 575/2013 (EBA/GL/2016/07)
80. P. Alexander, C. Brown, A. Arneth, J. Finnigan, M.D.A. Rounsevell (Univ. of Edinburgh e.a.) (2016) Human appropriation of land for food: the role of diet (Global Environmental Change 41, 88-98)
81. Europese Commissie (standaard: IASB) (2016) IFRS 9 Financiele instrumenten, zoals goedgekeurd bij Verordening (EU) 2016/2067 van de Commissie (22-11-2016)
82. Staatssecretaris van Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (2016) Kamerstukken II 2016/17, 34 532, nr. 3 - Memorie van toelichting Wijziging Meststoffenwet (invoering stelsel van fosfaatrechten)
83. Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Griffier) (2016) Mamatas e.a. t. Griekenland, EHRM 21-07-2016, nrs. 63066/14, 64297/14, 66106/14 (persbericht ECHR 256 (2016))
84. Joshua Goodman, Adam J. Levitin (2014) Bankruptcy Law and the Cost of Credit: The Impact of Cramdown on Mortgage Interest Rates (Journal of Law and Economics 57(1), 2014)
85. McLeay, M., Radia, A. & Thomas, R. (Bank of England) (2014) Money creation in the modern economy (Quarterly Bulletin 2014 Q1, p. 14-27)
86. WWF International (2014) The Growth of Soy: Impacts and Solutions
87. Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Derde Sectie) (2013) EHRM 30-04-2013, Lohuis e.a. t. Nederland, nr. 37265/10 (beslissing, niet-ontvankelijk)
88. Europees Parlement en Raad van de EU (2013) Verordening (EU) nr. 575/2013 (CRR), art. 178 (default), art. 47a-47c en 469a (NPL-backstop, ingevoegd bij Vo. (EU) 2019/630)
89. Basel Committee on Banking Supervision (BIS) en FSB-BCBS Macroeconomic Assessment Group (2010) An assessment of the long-term economic impact of stronger capital and liquidity requirements / Assessing the macroeconomic impact of the transition (MAG interim report), persbericht 18-08-2010
90. Hoge Raad der Nederlanden (2001) Hoge Raad 16-11-2001, ECLI:NL:HR:2001:AD5493 (NVV c.s./Staat, Wet herstructurering varkenshouderij)
91. Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (1994) HvJ EG 24-03-1994, zaak C-2/92, Bostock (ECLI:EU:C:1994:116)
92. Raad van Europa; Nederlandse tekst via wetten.overheid.nl (BWBV0001001) (1952) EVRM Eerste Protocol, artikel 1 (bescherming van eigendom), Parijs 20-03-1952