De transformatie: Van polycrisis naar TrueTopia

Een voorstelbare toekomst waarin wetenschap ten dienste staat van menselijke waarden, en de economie wordt begrensd door ecologische grenzen en monetaire rechtvaardigheid

We bevinden ons in een polycrisis: klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, bestaansonzekerheid en politieke polarisatie grijpen op elkaar in. Die complexiteit is voor individuele burgers, en voor de Haagse praktijk van lobby, informatiechaos, departementale verkokering en incompetentie, nauwelijks te overzien.

Fonds Brede Welvaart kiest daarom niet voor utopisch wensdenken en ook niet voor dystopisch fatalisme, maar voor uptopisch denken: het uitwerken van een concreet, voorstelbaar toekomstbeeld, stap voor stap onderbouwd met maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA) volgens de richtlijnen van het CPB en het PBL. Zo ontstaat een beleidsprogramma dat aantoonbaar het beste is voor Nederland, voor mensen, voor de biosfeer — flora en fauna — en voor de aarde als geheel. Hieronder schetsen we de vier bouwstenen van dat toekomstbeeld.

1. Radicale, lokale democratie

De transitie naar brede welvaart kan niet van bovenaf worden opgelegd; ze moet worden gedragen door mensen zelf. Daarom bouwen we aan een vereniging van betrokken buurtgenoten die via laagdrempelige, online deliberatie meebeslissen over lokale prioriteiten en landelijke beleidsvoorstellen — onafhankelijk georganiseerd, zodat de uitkomst van het gesprek telt en niet de belangen van de partij die het gesprek financiert.

Elke nieuwe deelnemer maakt deze beweging groter, en daarmee zwaarder als politieke factor: hoe meer mensen zich aansluiten, hoe meer wij een deel van het electoraat vertegenwoordigen — en hoe eerder politiek Den Haag geneigd is te luisteren. Impact ontstaat zo uit een combinatie van de kwaliteit en samenhang van onze voorstellen, de steun van burgers, wetenschappers, politici en ngo's, en de snelheid waarmee we die steun weten te organiseren. Want klimaatverandering maakt dat we haast hebben.

2. Een rechtvaardig financieringsmechanisme

Een betere wereld vraagt om middelen die gericht, rationeel en rechtvaardig worden ingezet. Fonds Brede Welvaart ontwikkelt daarvoor nu al een coöperatief en democratisch beheerd financieringsmechanisme: een route waarlangs middelen die vrijkomen — bijvoorbeeld uit klimaatschadeclaims en heralloceerde publieke middelen — terechtkomen bij de regeneratieve, coöperatieve economie, getoetst met een MKBA per bestedingskeuze.

Op de langere termijn pleiten we voor een structurele hervorming van de manier waarop Nederland geld en middelen alloceert: het afbouwen van fiscale voordelen die de transitie tegenwerken — zoals de innovatiebox — en het onderzoeken van publieke alternatieven voor commerciële geldschepping, zodat geldcreatie weer ten dienste staat van publieke waarde in plaats van private winst. Fonds Brede Welvaart is de praktische, vandaag al werkende eerste stap op die weg.

3. AI ten dienste van rationeel beleid

De polycrisis is te complex om met de hand door te rekenen — laat staan binnen de Haagse chaos van lobby, informatieoverload, departementale verkokering en tijdsdruk. Daarom zetten we AI in als hulpmiddel om die complexiteit hanteerbaar te maken: om scenario's voor CO2-reductie door te rekenen, publieke overvloed en efficiëntiewinsten in kaart te brengen, en de maatschappelijke effecten van beleidsvoorstellen direct inzichtelijk te maken.

Dat principe staat centraal in onze MKBA-calculator: voer een bedrag in, verdeel het over prioriteiten als klimaat, natuur, armoedebestrijding en kunst & cultuur, en zie in real time welk maatschappelijk effect die keuze oplevert. Zo wordt abstract beleid concreet en voorstelbaar — precies het uptopisch denken waar dit toekomstbeeld op is gebouwd. Probeer de rekentool →

4. Van consumptie naar brede welvaart

Vooruitgang meten we niet langer primair in materiële consumptie of alleen in bruto binnenlands product, maar in brede welvaart: natuurlijk, menselijk en sociaal kapitaal, hier en nu én later en elders — in lijn met de dimensies die het CBS hanteert in de Monitor Brede Welvaart. Dat betekent een verschuiving van bezit naar toegang, en van consumptie naar onderwijs, gezondheid, natuur en cultuur.

Deze verschuiving is geen offer, maar een investering die zich terugbetaalt: in een stabiel klimaat, een herstelde biosfeer en bestaanszekerheid voor huidige en toekomstige generaties.

Een netwerk van kennis en praktijk

Dit toekomstbeeld wordt uitgewerkt in een transdisciplinair netwerk waarin wetenschap, recht, coöperatieve praktijk en maatschappelijk middenveld samenkomen: de Hogeschool van Amsterdam (wetenschappelijke onderbouwing van de MKBA-methodiek), Urgenda (klimaatlitigatie en schadeclaims), Meent.coop (coöperatief fondsbeheer), het Nationaal Klimaatplatform (verbinding met beleid en wetenschap) en Burgerplatform.nl (bereik naar en betrokkenheid van burgers).

Doe mee

Een betere wereld is mogelijk — en aantoonbaar de moeite waard. Wilt u meedenken, uw expertise inbrengen, of zich als burger aansluiten bij deze beweging? Neem contact op via info@burgerplatform.nl of bekijk eerst wat uw bijdrage zou opleveren in de rekentool.