Financien en fiscaliteit

Een CO2-prijs laat de vervuiler betalen. Grote uitstoters vallen onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) en sinds 2021 geldt in Nederland daarbovenop een CO2-heffing voor de industrie. Tegelijk subsidieert de overheid fossiel gebruik nog: CPB en PBL kwamen voor 2021 op ruim 17 miljard euro aan fossiele energiesubsidies (indicatief), onder meer via energiebelastingkortingen voor grootverbruikers. Burgerplatform wil die voordelen eerst wettelijk afbouwen met een einddatum, zodat de CO2-prijs echt werkt, en daarna producenten van fossiele brandstoffen verplichten CO2 terug te nemen.

Bij belastingparadijzen denken de meeste mensen aan tropische oorden als de Kaaimaneilanden, de Seychellen en Belize: daar stallen multinationals en de rijken der aarde hun geld omdat daar de belastingregels het voordeligst zijn. De laatste jaren wordt steeds vaker gezegd dat ook Nederland een belastingparadijs is. Klopt dat?

Verontwaardiging. Dat is het toverwoord in de hele kwestie rondom de winstbelasting. De bijdrage van sommige multinationals, zoals Shell en Philips, is onder de streep nul euro. Terwijl wettelijk is afgesproken dat ze 25 procent winstbelasting zouden moeten afdragen.

Commissie praat over plannen van World Economic Forum en ministerie voor invoering van een Digitale Euro.

Via de hypotheekrenteaftrek loopt de overheid jaarlijks rond de 10 miljard euro aan belastinginkomsten mis (Miljoenennota, indicatief). Die steun stuwt vooral de huizenprijzen en de hypotheekschuld op, en ambtelijke studies noemen de fiscale behandeling van de eigen woning ondoelmatig. Burgerplatform ziet het afbouwen van deze perverse prikkel als stopmaatregel; volgens het CPB drukt dat de huizenprijzen. Hoe de afbouw eerlijk kan voor huidige huizenbezitters, wordt nog uitgewerkt en iedereen kan bijdragen.

Overheidsschulden leidden tot rentebetalingen die op overheidsbegrotingen drukken. Als deze schuld steeds toeneemt, sneller dat het nationaal inkomen, wordt de druk ervan steeds groter.  De roep om bezuingingen worden dan steeds groter. En dat zet het politieke systeem onder druk.

Dit betreft zaken waarbij de overheid geld uitgeeft of niet int, zonder dat daar een maatschappelijke argumentatie voor is.

Het Groningenveld leverde van 1963 tot de sluiting op 19 april 2024 ruim 2.300 miljard m3 aardgas. Volgens de parlementaire enquetecommissie ging daarvan ruim 363 miljard euro naar de staatskas en circa 66 miljard euro naar NAM-eigenaren Shell en ExxonMobil, tegenover meer dan 267.000 schademeldingen. De totale Nederlandse aardgasbaten 1966-2021 bedragen 454 miljard euro in prijzen van 2021. Dit dossier volgt opbrengsten, verdeling, schadeherstel en de vraag hoe eenmalige bodembaten voor toekomstige brede welvaart kunnen worden vastgelegd.

De rijkste 10 procent van de huishoudens bezit 56 procent van al het vermogen, de rijkste 1 procent bijna een kwart (CBS). Aan de top daalt de belastingdruk zelfs, omdat winst in de bv kan worden opgepot en heffing kan worden uitgesteld. Burgerplatform onderzoekt hoe die ongelijke druk kan worden rechtgetrokken, onder meer met een progressieve heffing op vermogens boven 2,3 miljoen euro om basisbehoeften als wonen en zorg te financieren. De doorrekening is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.

Een aantal fiscale regelingen blijft bestaan terwijl evaluaties ze ondoelmatig noemen, zoals de bedrijfsopvolgingsregeling, de doorschuifregeling en vrijstellingen in de erf- en schenkbelasting. Zo kost de innovatiebox de schatkist in 2026 bijna 3 miljard euro (Miljoenennota), terwijl het effect op extra onderzoek volgens de analyse beperkt is. Burgerplatform ziet het afschaffen van zulke regelingen als stopmaatregel, met de opbrengst gericht ingezet, bijvoorbeeld voor directe steun aan innovatie. De analyse is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.

Belastingfraude en -ontduiking zijn illegaal, anders dan legale belastingontwijking. De Europese Commissie schat het Nederlandse btw-gat op 5,7 miljard euro in 2023, 7 procent van de theoretische opbrengst; daarin tellen ook fouten, faillissementen en ontwijking mee. De Belastingdienst schat het nalevingstekort bij mkb-ondernemingen op bijna 5,2 miljard euro (belastingjaar 2020), terwijl voor grote ondernemingen en multinationals geen schatting bestaat. Burgerplatform onderzoekt onder meer realtime e-facturatie, zoals in Polen. De analyse is in uitvoering en iedereen kan bijdragen.

Noorwegen bracht zijn olie- en gasinkomsten onder in een staatsfonds dat op 30 september 2026 22.014 miljard kroon waard was, src:2097. Nederland gaf de aardgasbaten, 454 miljard euro in prijzen van 2021 over 1966-2021, grotendeels uit via de begroting; volgens de Algemene Rekenkamer had een fonds naar Noors model begin 2022 536 miljard euro kunnen bevatten, src:2095. Dit dossier onderzoekt hoe eenmalige opbrengsten, zoals bodembaten, afgeroomde overwinsten en verkoop van staatsdeelnemingen, in een Fonds Brede Welvaart kunnen worden vastgelegd, met een vaste opnameregel en besteding getoetst aan de CBS Monitor Brede Welvaart.

Het IBO Vermogensverdeling 2022 laat zien dat een erfenis met de bedrijfsopvolgingsregeling effectief tegen 5,3 procent wordt belast in plaats van 19 procent, en dat 40 procent van het voordeel naar 2 procent van de verkrijgers gaat. Het coalitieakkoord 2026-2030 wil de regeling niet versoberen.