Het aantal meldingen van scheuren, scheefstand en verzakking bij het landelijke Funderingsloket ligt in 2026 veel hoger dan een jaar eerder. Joop berichtte op 17 oktober dat de schade aan funderingen van koophuizen snel toeneemt door ongekende droogte src:1513. Joop baseert zich op het AD src:1514, dat op zijn beurt een analyse van het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek, KCAF, van 15 oktober aanhaalt src:1516. De cijfers kloppen, maar ze gaan over meldingen en niet over vastgestelde schade. KCAF zet er zelf kanttekeningen bij die in de kop van Joop ontbreken.
Wat KCAF meet
KCAF telt de meldingen bij het landelijke Funderingsloket en de aangesloten gemeentelijke loketten. Tussen 1 juli en 14 oktober kwamen er 280 procent meer meldingen binnen dan in dezelfde periode van 2025. Dat is 3,8 keer zoveel. In 2025 lag het aantal in die periode al 276 procent hoger dan in 2024. Over heel 2026 tot nu toe gaat het om 389 procent meer, bijna vijf keer zoveel als in dezelfde maanden van 2025 src:1516. KCAF publiceert bewust alleen percentages en geen absolute aantallen. Hoeveel woningen het betreft, blijkt dus niet uit de cijfers.
Over meerdere jaren is wel een patroon zichtbaar. In de droge jaren 2020, 2022, 2025 en 2026 stegen de meldingen, in de natte jaren 2021 en 2023 daalden ze met 35 en 67 procent src:1516. KCAF ziet droogte daarom als een sterke factor, maar schrijft er drie kanttekeningen bij: samenhang is geen bewijs van oorzaak, de groeiende bekendheid van het loket verklaart een deel van de stijging, en een melding is een signaal van een bewoner en geen vastgestelde funderingsschade src:1516. KCAF-directeur Frank van Lier zei tegen het AD: het probleem is niet erger geworden, maar wel zichtbaarder src:1514.
Hoe droog was 2026
Volgens het KNMI bereikte het landelijke neerslagtekort half augustus 306 millimeter, tweeënhalf keer de mediaan. Daarmee hoort 2026 bij de 5 procent droogste jaren. Binnen het land liep het tekort uiteen van 214 millimeter in Groningen tot 416 millimeter in Kerkwerve op Schouwen-Duiveland src:1517. KCAF noemt 2026 het zevende droogste jaar sinds 1906 src:1516. Ongekend is de droogte daarmee niet, wel uitzonderlijk, en het was de tweede zeer droge zomer op rij.
Het KNMI rekent ook voor hoeveel de opwarming bijdroeg. Door de temperatuurstijging van 2 graden in vijftig jaar lag de verdamping 4 procent hoger. Dat verhoogde het maximale neerslagtekort met 19 millimeter, 6 procent van het totaal src:1517. Het KNMI rekent daarbij alleen het effect van extra verdamping door opwarming. De rest van het tekort komt in deze berekening door weinig neerslag en veel zonnestraling.
Omvang en kosten
De omvang van de funderingsopgave staat los van deze meldingen. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, Rli, schatte in zijn advies Goed gefundeerd uit februari 2024 dat ongeveer 425.000 gebouwen, zo'n 6 procent van alle gebouwen, tussen nu en 2035 matige tot ernstige funderingsschade krijgen src:1518. De Rli baseert dat op twee onafhankelijke risicoanalyses van Deltares en TNO en van KCAF src:1518 src:1519. Het kabinet gaat ervan uit dat het aantal binnen 25 jaar groeit tot 780.000 gebouwen src:1521 src:1520. Het gaat om gebouwen, niet alleen om koophuizen. Ook huurwoningen en andere panden tellen mee. Volgens ABDTOPConsult is herstel bij circa 25.000 gebouwen urgent en is de situatie bij ongeveer 80.000 gebouwen nu al ernstig src:1521.
De herstelkosten per gebouw hangen af van de ingreep. De Rli noemt voor een gemiddeld gebouw op houten palen ongeveer 120.000 euro, voor een voorgespannen betonplaat ongeveer 60.000 euro en voor grondinjecties ongeveer 30.000 euro src:1518. Landelijk kunnen de kosten van bouwkundig herstel tot 2050 oplopen tot 54 miljard euro als er niets gebeurt. Die schatting komt van Deltares uit 2021 en gaat uit van het zwaarste KNMI-scenario uit 2014 src:1518.
Het probleem speelt niet in één regio. Het kabinet onderscheidt vier typen gebieden: stedelijke wijken met houten palen die aangetast raken door een lage grondwaterstand, stedelijke wijken met ondiepe funderingen en bodemdaling, het landelijk gebied met een te lage grondwaterstand, en rivier- en kleigebieden waar droogte schade geeft aan ondiepe funderingen. De Rijksaanpak begint in Friesland, Emmen, Rivierenland, Zaanstad, Rotterdam en Dordrecht src:1521.
Droogte is niet de enige oorzaak
De Rli beschrijft funderingsschade als een samenspel van oorzaken: slappe bodem, veroudering, bouwkwaliteit, bacteriën en trillingen, en vooral veranderingen in de grondwaterstand. Die daalt door droogte, maar ook door verlaging van het oppervlaktewaterpeil, door grondwateronttrekking voor drinkwater of beregening, door drainage en door bomen src:1518. Volgens de Kamerbrief Water en bodem sturend uit 2022 wordt de inklinking en oxidatie van veen in laagveengebieden vooral veroorzaakt door ontwatering, en die ontwatering wordt met name veroorzaakt door de huidige peilbesluiten src:1522. Peilen worden vaak verlaagd als reactie op bodemdaling, wat opnieuw bodemdaling geeft src:1518. In het Friese veenweidegebied ontstond schade mede door de ontwatering die het waterschap toepast om de landbouw mogelijk te maken src:1518.
Wat de overheid doet
Voor de eerste tranche van de Nationale Aanpak Funderingen, 2026 tot en met 2028, is in totaal 56 miljoen euro beschikbaar src:1520. Sinds 1 april 2026 staat in elk taxatierapport een funderingsrisico-indicator, met bij hoog risico de geschatte herstelkosten. De Nationale Hypotheek Garantie wil vanaf 1 januari 2027 herstelkosten meenemen in de toetsing src:1520. De minister van Infrastructuur en Waterstaat is binnen de aanpak verantwoordelijk voor water- en bodemmaatregelen. Er loopt onderzoek naar actief grondwaterpeilbeheer en in 2027 moet een lerend netwerk water, bodem en funderingen draaien src:1520.
In 2022 koos het toenmalige kabinet voor water en bodem sturend, met als structurerende keuze om in laagveengebieden toe te werken naar een grondwaterstand van 20 tot 40 centimeter onder maaiveld src:1522. In oktober 2024 verving het kabinet die term door rekening houden met water en bodem, met het accent op wat wel kan src:1523.
Wat Joop overdrijft
De kop van Joop spreekt van schade die snel toeneemt. Gemeten zijn meldingen, en volgens KCAF komt een deel van de stijging door grotere bekendheid van het loket src:1516. De droogte noemt Joop ongekend, terwijl het KNMI 2026 tot de 5 procent droogste jaren rekent en KCAF het zevende droogste jaar sinds 1906 noemt src:1517 src:1516. Joop spreekt over koophuizen, terwijl de cijfers over alle gebouwen gaan. Joop noemt het herstel klimaatschade, terwijl de oorzaken breder zijn en de opwarming via extra verdamping volgens het KNMI 6 procent van het neerslagtekort van dit jaar verklaart src:1518 src:1517. Het AD schrijft over heel 2026 van bijna een verviervoudiging, maar plus 389 procent is bijna vijf keer zoveel src:1514 src:1516. De openingszin van Joop over rechtse partijen is een politieke typering zonder bron.
Duiding Burgerplatform
Funderingsschade is geen apart woonprobleem. De grondwaterstand verbindt water, ruimte, wonen en natuur. Hetzelfde peil dat boeren in het veenweidegebied droge voeten geeft, laat veen oxideren, maakt de bodem lager, verhoogt de uitstoot van broeikasgassen, droogt natuur uit en tast funderingen aan src:1522 src:1518. Wie funderingen wil beschermen, moet het water- en bodemsysteem als één geheel beheren en de afweging tussen landbouw, wonen en natuur per gebied expliciet maken.
Daarom eerst de vraag welk beleid de grondwaterstand zelf verlaagt. Dat zijn peilbesluiten die het peil telkens laten volgen op bodemdaling, drainage in kwetsbare gebieden en vergunde onttrekkingen van grondwater voor beregening en drinkwater in gebieden met funderingsrisico src:1522 src:1518. Bronaanpak betekent het peil laten volgen uit wat bodem en gebouwen verdragen, in plaats van uit wat het huidige grondgebruik vraagt. Dat was de kern van water en bodem sturend, en die lijn is in 2024 afgezwakt src:1523. Burgerplatform vindt dat water en bodem sturend weer leidend moet worden, met per gebied een preventieplan zoals de Rli aanbeveelt src:1518.
Daarna komt weerbaarheid: water vasthouden, gebieden compartimenteren, infiltreren en actief grondwaterbeheer rond kwetsbare wijken src:1518 src:1520. Pas dan het herstelfonds. Dat is nodig voor eigenaren die nu al schade hebben, maar 56 miljoen euro voor drie jaar staat in geen verhouding tot een schadeschatting tot 54 miljard euro src:1520 src:1518. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan laten zien wat een hoger peil in veenweide en rond oude wijken oplevert aan vermeden funderingsschade, minder uitstoot en minder bodemdaling, afgezet tegen de kosten voor de landbouw. Zonder die bronaanpak blijft het herstelfonds achter de feiten aanlopen.
Lees ook: Van stikstofwinst tot waterbeleid, tijd voor een ander landbouwbeleid en Grond voor een gesprek, visie op duurzaam landgebruik in Nederland.
Foto: Gerard Dukker, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
