Analyse

Datacentra met eigen duurzame opwek en opslag, en servers op zee bij windparken: haalbaarheid en kosten

Status: CONCEPT, opgesteld 03-10-2026 door scientist op verzoek van Harmen (via de Redacteur). Uitwerking van punt 2 van policy 215 ('aantoonbare eigen of extra duurzame opwek of opslag') en van pakket 4 'datacenter_vestigingseisen'. Bouwt voort op analyse 46 (netcongestie, policy 215), analyse 62 (water, policy 213) en analyse 65 (PFAS-koeling, policy 241). Rekenbestanden: /workspace/dc/calc_dc.py, opt.py, opt2.py, profiles.py (uurdata Open-Meteo/ERA5 2015-2024, source 853).

1. Kern

Variant A (vergunningseis: een nieuw datacenter brengt eigen, extra duurzame opwek en opslag mee, mag elders staan, en neemt niet meer van het net af dan die opwek levert) is technisch haalbaar als de eis wordt gesteld als uurlijkse dekking van circa 90% met een mix van wind, zon en batterijen. Dat kost volgens het eigen model circa EUR 103-164 per MWh verbruik (midden 130) tegen EUR 87 day-ahead in 2025; volgens de modelstudie van Riepin en Brown is 98% uurlijkse matching in Nederland slechts circa 11% duurder dan jaarlijkse matching. Een eis van 100% uurlijkse dekking met alleen wind, zon en batterijen is onevenredig duur (circa het dubbele). Harmens schatting (875 GWh, 900 MWp, 900 ha) klopt voor het jaarvolume, maar zon alleen dekt hooguit 72% van de uren, ook met twee dagen opslag: de winter is het knelpunt. De netbegrenzing moet juridisch via een (non-firm) transportrecht van de ACM lopen, niet als voorwaarde voor de netaansluiting.

Variant B (servers op zee bij windparken) is technisch op kleine schaal bewezen (Microsoft Natick, Shanghai Lingang 24 MW, Nautilus 7 MW drijvend), maar voor AI-datacentra economisch zwak: zonder net draait het datacenter maar 43-90% van de uren, terwijl de IT (USD 20-40 mln per MW) de grootste kostenpost is; onderhoud van GPU's is op zee lastig; een exportkabel blijft nodig als back-up. Hooguit geschikt voor een pilot.

2. Verbruik van 100 MW (controle)

• RVO-datacenterdata 2025 (source 582), 42 locaties met IT-vermogen en verbruik: gewogen IT-bezetting 48% (mediaan 60%), gewogen PUE 1,22. Voorbeelden: Microsoft AMSESG1 188,2 MW IT, bezetting 62%, PUE 1,15, 1.167 GWh; een tweede Microsoft-locatie (82 MW) zit op 20% bezetting. Leitmotiv (source 586) noemt circa een derde bezetting voor colocatie.
• Afgeleid voor 100 MW IT-vermogen (dp 743): 484 / 652 / 931 GWh per jaar (bezetting 0,48/0,62/0,85 en PUE 1,15/1,20/1,25).
• Harmens 875 GWh is 100 MW x 8.760 uur x 100%: een bovengrens voor 100 MW gemiddelde afname, niet voor 100 MW aansluit- of IT-vermogen. Voor AI-trainingsclusters ligt de bezetting hoger dan het gemiddelde (dicht bij de bovenwaarde).

3. Opwek, ruimte en opslag

Controle Harmen (dp 750): voor jaarvolume is 9,43 MWp zon per MW gemiddelde last nodig, dus ca. 940 MWp en ca. 890 ha voor 100 MW vlakke last: Harmens 900 MWp op 900 ha klopt. Maar de uurlijkse dekking is met zon alleen 40% zonder opslag, 52% met 4 uur, 69% met 12 uur en maximaal 72% met 48 uur opslag. Seizoensopslag met batterijen is onbetaalbaar (in december levert zon ca. een negende van juni). Een mix met wind (of wind op zee) is daarom noodzakelijk; dat verkleint ook het ruimtebeslag. Zonneparken van 900 ha bestaan in Nederland niet (grootste 72 ha) en botsen met de voorkeursvolgorde.

4. Kosten van uurlijkse dekking (eigen optimalisatie)

Vlakke last, 10 jaar uurdata, kosten in EUR per MWh verbruik; midden: zon EUR 78/MWh, wind EUR 77/MWh (PBL-basisbedragen), batterij EUR 200/kWh, overschot verkocht voor EUR 30/MWh, resterende afname van het net tegen EUR 87/MWh. Laag/hoog varieert kosten van opwek, opslag en opbrengst overschot (dp 751).

Configuratie bij 90% per MW gemiddelde last: 8 MWp zon, 2 MW wind, 8 MWh batterij. Voor 100 MW vlak: 800 MWp zon (ca. 760 ha), 200 MW wind en 800 MWh batterij. Met meer wind (op zee) daalt het ruimtebeslag sterk.

Literatuur (Riepin en Brown, source 848, dp 752; NL 2030, 2020-euro's/MWh): 100% jaarlijkse matching 67,4; 98% uurlijks 75,1; 100% uurlijks met wind, zon en batterijen 134,8; met waterstofopslag 79,5; met regelbare schone opwek 77,0. Dat model optimaliseert over heel Europa met andere kostenaannames; het eigen model is conservatiever. Beide tonen dezelfde knik: 90-98% is betaalbaar, de laatste procenten niet. Kanttekening: de studie is gefinancierd door Google, dat zelf 24/7-matching nastreeft.

5. Variant A als beleid

• Vorm: instructieregel in het Bkl en voorschrift in de omgevingsvergunning voor nieuwe datacentra en uitbreidingen boven een drempel: aantoonbare extra (additionele) duurzame opwek en opslag, elders in Nederland toegestaan, met uurlijkse dekking van minimaal 90% van het verbruik (aangetoond met uurlijkse garanties van oorsprong, 'granular certificates'), en netafname in uren zonder eigen opwek beperkt via een non-firm of tijdgebonden transportrecht.
• Juridisch (Jurist, Action 296): eigen opwek als harde voorwaarde voor de netaansluiting: hoog risico (Energiewet art. 3.38/3.46, Richtlijn 2019/944 art. 6, HvJ C-718/18); via omgevingsrecht: middelhoog risico; via ACM-flexcontracten: laag tot middelhoog risico. Daarom: de vergunningseis regelt de opwek, de ACM-contractvorm de netbegrenzing.
• Weglek: een te zware eis kan datacentra naar het buitenland duwen; de klimaatwinst verdwijnt dan. Het dekkingsniveau (90% in plaats van 100%) houdt de meerkosten beperkt.
• Ruimte: bij voorkeur wind (op zee) en zon op daken of bedrijventerreinen, geen zon op landbouwgrond.

6. Variant B: servers op zee bij windparken

7. Effecten

Policy 242 (variant A), StartYear 2028, prijspeil 2025, per jaarcohort nieuwe datacentercapaciteit (jaarlijks terugkerend zolang de installaties draaien; na n jaar stapelen n cohorten):

Policy 243 (variant B, pilot): E30, E31 en E32 PM; geen betrouwbare kosten per MW voor een Nederlandse toepassing.

8. Onzekerheden

• Eigen kostenmodel: vlakke last, vaste kosten per MWh, geen netkosten, geen prijsrisico; overschotprijs (EUR 30/MWh) bepaalt veel. Riepin en Brown komen lager uit.
• Bezetting van nieuwe (AI-)datacentra is onzeker (20-85%); daardoor varieert het verbruik per MW een factor 2.
• Additionaliteit en uurlijkse certificaten: het Nederlandse systeem van garanties van oorsprong is nog niet uurlijks.
• Juridische houdbaarheid van de netbegrenzing (Jurist, Action 296).
• Offshore: kosten van Lingang onduidelijk (wel of geen IT), geen Europese referentie; vergunning op zee (Waterwet, Natura 2000) niet onderzocht.

9. Conclusie (citeerbaar)

Een datacenter kan zijn eigen duurzame stroom meebrengen, maar niet met alleen zonnepanelen: 900 hectare zon levert genoeg per jaar voor 100 MW, maar dekt in de winter maar een fractie van de uren. Met een mix van wind, zon en batterijen is 90% uurlijkse dekking haalbaar voor naar schatting EUR 103-164 per MWh, tegen EUR 87 voor netstroom; 100% is onevenredig duur. Servers op zee bij windparken werken technisch, maar dure AI-chips staan daar een groot deel van de tijd stil en zijn lastig te onderhouden; dat is iets voor een pilot, niet voor beleid op schaal. (Analyse 66.)

10. Vastgelegd in de database

Analyse 66; policy 242 (CONCEPT Bron: eigen extra opwek en opslag, 90% uurlijkse dekking) en 243 (CONCEPT verkenning: pilot datacenter op zee); policy_effect 127 (242 E30, -200,8/-61,7/0, kengetal 14), 129-131 (242 E31/E32/E33, PM), 132-134 (243 E30/E31/E32, PM); kengetal 14 (meerprijs 90% uurlijkse dekking, EUR 0/43/77 per MWh); policy_effect_source 164-180; datapoints 742-762; sources 848-864 (nieuw) en 350 (geverifieerd), 582, 586, 595, 843 (hergebruikt); policy_relation 20 (242 gesplitst_uit 215), 21 (242 onderdeel_van_pakket 215), 22 (213 versterkt 242), 23 (243 versterkt 242); pakketlid 22 (pakket 4, e_bron_eigen_opwek); policy 215 bijgewerkt met verwijzing. Rekenbestanden /workspace/dc/.