Dossier Sociaal

Toeslagen

Toeslagenstelsel (zorg-, huur-, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget): ca. EUR 21,6 mld aan 6 mln huishoudens (2025). Terugvorderingen, niet-gebruik, marginale druk, uitvoeringskosten, hervorming.

Dienst Toeslagen keert jaarlijks zo'n 21,6 miljard euro uit aan 6 miljoen huishoudens. Omdat een toeslag een voorschot is op een geschat inkomen, krijgt bijna een kwart achteraf een terugvordering, terwijl 9 tot 12 procent zijn recht niet gebruikt; dat geeft onzekerheid, schulden en hoge uitvoeringskosten. Burgerplatform wil stap voor stap van voorschot en terugvordering naar zekerheid vooraf: kinderopvang direct financieren, toeslagen automatisch toekennen waar het recht vaststaat en daarna zorgtoeslag en kindregelingen vervangen. De doorrekening is in uitvoering.

Bekijk de maatregelen Doe mee

1 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Huurtoeslag systeemfalen

Jaarlijks €4 mrd rondpompen met hoge uitvoeringskosten en terugvorderingsrisico’s.

Grondoorzaak

Financieel lek

€ 4.000 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

9 /10

Complexiteit

10 /10

Escalatierisico

7 /10

Analyse dossier

Toeslagenstelsel: voorschot, terugvordering en uitvoeringslast

Dienst Toeslagen keert ca. EUR 21,6 mld uit aan 6 mln huishoudens (2025): zorgtoeslag 6,54, huurtoeslag 5,29, kinderopvangtoeslag 5,14, kindgebonden budget 4,62 mld. Circa 23% krijgt een terugvordering, >500.000 huishoudens >EUR 500 (IBO 2023). Niet-gebruik 9-12% (ca. EUR 0,9 mld). Toeslagafbouw drijft marginale druk: 5% van werkenden >70%. Herstel toeslagenaffaire: budget EUR 11,8 mld (23e VGR, 2026), t/m 2025 EUR 6,9 mld besteed.

Grondoorzaak

Het stelsel kiest voor gerichtheid en actualiteit: toeslagen zijn een voorschot op geschat actueel inkomen en worden achteraf vastgesteld. Wisselende inkomens en alles-of-niets-grenzen leiden tot terugvorderingen; de bewijslast en het doorgeven van wijzigingen liggen bij de burger. Dat veroorzaakt onzekerheid, schulden en niet-gebruik, en vraagt een omvangrijke uitvoering en controle.

Financieel lek

€ 21.590 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

8 /10

Complexiteit

9 /10

Escalatierisico

7 /10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Toeslagen: stapsgewijs vervangen door voorverdeling; Lex als tijdelijke reparatieRichting: van voorschot+terugvordering naar voorverdeling (zekerheid vooraf). Volgorde: kinderopvang direct financieren (140), ambtshalve toekennen waar recht vaststaat (109), daarna zorgtoeslag/kindregelingen vervangen. Lex/T-2 (137/138) alleen als tijdelijke reparatie tot vervanging. Volledig PRO-pakket (136) niet in één klap overnemen zolang werkgelegenheid -3% ongemitigeerd is.

Overige maatregelen

PRO/GL-PvdA: toeslagen overbodig via basiskorting, lagere zorgpremie en gratis opvangPartijvoorstel GL-PvdA 2025 (nu PRO): zorgtoeslag, kinderbijslag en kindgebonden budget afschaffen; ervoor in de plaats een verzilverbare basiskorting per huishouden en per kind, nominale zorgpremie naar EUR 600, WML +5,7% en gratis kinderopvang. Huurtoeslag blijft, met huurmatiging.
Toeslagen met eenvoudige criteria en definitieve toekenning (eens gegeven blijft gegeven)Voorstel Lex: toeslagen op basis van weinig, eenvoudig toetsbare criteria; na toetsing definitief toegekend, geen terugvordering behalve bij fraude. Principe: liever ruimer geven dan extra controle. Uitvoeringskosten per regeling zichtbaar maken naast de uitkeringslast.
Toeslagen baseren op vastgesteld inkomen (T-2) met vangnetIBO-optie 18: toeslag berekenen op het al vastgestelde inkomen van twee jaar terug, met vangnet bij >20% inkomensverlies. Geen terugvorderingen meer door inkomenswijziging.
Zorgtoeslag afschaffen met compensatie via lagere nominale premie of WML/AHKPlatformrichting: zorgtoeslag afschaffen met compensatie via lagere nominale premie door inkomensafhankelijke financiering (IAB-pad / IBO-richting optie 12), zodat zorgtoeslag overbodig wordt — aansluiting op platformstandpunt policy 149/144 (CPB 2019). IBO-opties 8/11 niet als hoofdlijn.
Kinderopvang direct financieren via instellingen, zonder terugvordering (vanaf 2029)Kabinetsroute: kinderopvangtoeslag vervangen door inkomensonafhankelijke financiering direct aan kinderopvangorganisaties, 95,6% van de maximum uurprijs voor alle werkende ouders; geen terugvorderingen.
Kindgebonden budget vervangen door inkomensonafhankelijke kindregelingIBO-opties 13/14: kindgebonden budget (EUR 4,62 mld) opgaan in een inkomensonafhankelijke tegemoetkoming of een verhoogde kinderbijslag (EUR 4,77 mld, uitvoeringskosten 2,3%).

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.