Uitvoeringsorganisatie
-
1 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Probleem, grondoorzaak en impact
Groei van het rijksambtenarenapparaat en externe inhuur (nulmeting)
Het aantal rijksambtenaren (fte) is in tien jaar sterk gegroeid: van circa 109.000 fte in 2015 naar 157.019 fte eind 2024 (+bijna 48.000 fte, +43,9%) en verder naar 160.953 fte medio 2025. De groei concentreert zich niet in de beleidskolom (die stabiliseerde na jarenlange eerdere uitbreiding), maar in uitvoering, inspectie en ondersteuning. Tegelijk blijft de externe inhuur bij het Rijk hardnekkig hoog: 15,4% van de totale personeelsuitgaven in 2024 (EUR 3,67 miljard), ruim boven de door de Tweede Kamer gestelde Roemernorm van maximaal 10%; slechts 4 van de ministeries bleven onder die norm. Deze nulmeting brengt de omvang van eigen personeel en externe inhuur financieel in beeld als uitgangspunt voor scenario's over de inrichting van de (rijks)overheid.
Twee concrete, goed gedocumenteerde aanjagers van de fte- en inhuurgroei zijn de hersteloperatie toeslagenaffaire en de aardbevingsschadeafhandeling in Groningen. De hersteloperatie toeslagenaffaire groeide van een oorspronkelijke raming van ruim EUR 300 miljoen naar EUR 7,2 miljard (cumulatief, peildatum januari 2024); circa 30% daarvan betreft apparaatskosten (uitvoeringsorganisatie UHT/Dienst Toeslagen), waarvan ongeveer driekwart extern ingehuurd personeel is dat gemiddeld twee keer zo duur is als vast personeel. Voor de Groningse mijnbouwschade (IMG) zijn de uitvoeringskosten per uitgekeerde euro schadevergoeding hoog en volatiel: 62 cent (2022), 78 cent (2023), 39 cent (2024) en 47 cent (2025). Beide dossiers illustreren een breder patroon: jarenlange onderbezetting van toezicht en uitvoering, gevolgd door acute, dure crisisbestrijding via nieuwe uitvoeringsorganisaties en dure externe inhuur - in plaats van structureel voldoende, goed opgeleid eigen personeel.
Het dossier
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
