1. Waar staan we nu

Er ligt inmiddels een landelijk verbod: de Wet veilige jaarwisseling is sinds 1 augustus 2026 van kracht. Voor consumenten is in principe al het vuurwerk verboden, met uitzondering van categorie F1 (kleine dingen zoals sterretjes en fonteintjes). Professionele vuurwerkshows blijven mogelijk met vergunning, en de leeftijdsgrens voor het zelf afsteken is dit jaar nog verhoogd van 16 naar 18 jaar (Kamermeerderheid, voorjaar 2026).

Belangrijk voor de timing van de campagne: dit is een initiatiefwet van Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) en Esther Ouwehand (PvdD), niet een kabinetsvoorstel. De Eerste Kamer stemde er ongeveer een jaar geleden (rond september/oktober 2025) mee in, met relatief brede steun. Opvallend: nog geen jaar eerder (najaar 2025) meldde de pers juist dat "de Tweede Kamer vooralsnog tegen een algeheel vuurwerkverbod" was, met VVD en NSC als notoire tegenstanders — de politieke verhoudingen zijn dus in korte tijd gekanteld, mede door de kabinetswisseling (het kabinet-Schoof met PVV/VVD/NSC/BBB viel; sinds ongeveer februari 2026 regeert het kabinet-Jetten van D66, VVD en CDA).

Om het verbod te laten landen loopt er nu (1 september t/m 9 oktober 2026) een landelijke inleveractie: mensen kunnen resterend illegaal vuurwerk gratis en anoniem inleveren.

De aankomende jaarwisseling (2026/2027) wordt dus de eerste die volledig onder het nieuwe verbod valt — een cruciaal precedent voor of het werkt of alsnog lek blijkt.

2. Wat er nog aan schort — de gaten die BBB en anderen erin hebben gehouden

Er zit een handhavingsgat in de wet, en dat zit 'm niet zozeer in de hoofdregel (die is inmiddels vrij streng) maar in de uitzonderingsroute. De Raad van State heeft dit zelf keihard benoemd:

• In een advies van eind juni 2025 (drie maanden voor de Eerste Kamer-stemming) waarschuwde de Raad van State dat de regels rond het vuurwerkverbod strenger moeten, omdat er "te veel uitzonderingen mogelijk" zijn. Concreet: de wet laat ruimte voor ontheffingen waarmee verenigingen alsnog vuurwerk mogen afsteken, en volgens de Raad kunnen zulke verenigingen daar te gemakkelijk gebruik van maken.
• Dat advies ging destijds uitdrukkelijk in tegen de voorkeur van de VVD, die júist ruimere uitzonderingen wilde.
• Het gevolg is nu al zichtbaar in de praktijk: gemeenten vullen die ontheffingsruimte ieder op hun eigen manier in. In Zeeland bijvoorbeeld houden Veere en Tholen "de deur op een kier" voor clubs die vuurwerk willen afsteken, waarbij Tholen expliciet meeweegt of er genoeg politiecapaciteit is om zo'n avond te handhaven — een criterium dat niets met de veiligheid van het vuurwerk zelf te maken heeft, maar met lokale opsporingscapaciteit. Lokale bronnen wijzen zelf op het gebrek aan uniformiteit tussen buurgemeenten.

Met andere woorden: het landelijk verbod bestaat op papier, maar wordt via het ontheffingsregime weer teruggegeven aan de gemeente — en daarmee aan lokale politieke verhoudingen, waar juist BBB en vergelijkbare partijen traditioneel sterk staan (platteland, verenigingsleven, "vuurwerk hoort erbij"-sentiment). Er kon via search geen specifiek BBB-amendement met naam en toenaam worden bevestigd (de geraadpleegde zoekresultaten gaven daar geen brontekst voor); wel is aantoonbaar dat BBB tot begin 2026 in een coalitie zat die zich lang tegen een algeheel verbod verzette, en dat het ontheffingsmechanisme — waar de RvS expliciet voor waarschuwde — nu de facto de achterdeur is waardoor de "BBB-achtige" uitzonderingen alsnog binnenkomen, ook zonder dat BBB zelf nog aan de knoppen zit. Voor een hard citaat/amendementsnummer om dit één-op-één aan BBB te hangen: dat verdient een gerichte zoektocht in de Kamerstukken (dossier van het initiatiefvoorstel-Klaver/Ouwehand) — dat kon niet met zekerheid boven water worden gehaald via search.

Losstaand punt: carbid schieten valt in Nederland juridisch niet onder het vuurwerkbesluit maar wordt lokaal geregeld via de APV — dat is dus per definitie al een aparte "loophole naast de wet" in plaats van een uitzondering binnen de wet, en typisch sterk verankerd in met name het oosten van het land.

Ook de resterende F1-categorie (sterretjes e.d.) is niet vrij van risico: van de vuurwerkslachtoffers is een aanzienlijk deel jonger dan 16, en de vorige jaarwisseling (2025/2026, dus vlak vóór het verbod inging) leverde een recordaantal van 474 gewonden op de Spoedeisende Hulp op — het hoogste aantal in jaren, met specifiek een stijging onder jongeren. Dat cijfer is meteen een sterk argument vóór een strenger regime, én een signaal dat "alleen F1 nog toegestaan" onvoldoende is als je het probeert vanuit letselpreventie te bekijken.

3. Wat er dus nog nodig is voor een wet die écht werkt

Vier concrete gaten om te dichten, geschikt om als voorstellen uit te werken (met een MKBA erachter volgens de CPB/PBL-richtlijnen):

1. Ontheffingen aan banden of afschaffen. Volg het eigen advies van de Raad van State: schrap of verzwaar de mogelijkheid voor gemeenten om verenigingen ontheffing te geven. Zolang die route openstaat, blijft het verbod een lappendeken in plaats van een landelijke norm.
2. Landelijke, uniforme handhavingsnorm in plaats van "politiecapaciteit weegt mee" als lokaal afwegingscriterium — dat maakt handhaving nu afhankelijk van toevallige lokale prioriteiten in plaats van het beoogde beschermingsniveau.
3. Carbid onder dezelfde wettelijke paraplu als vuurwerk brengen, in plaats van via 342 verschillende APV's laten regelen — anders verplaats je het probleem alleen maar naar een ander schietwapen.
4. Verplichte MKBA bij elke voorgestelde uitzondering. Elke keer dat een gemeente, fractie of lobby om een uitzondering vraagt (voor een vereniging, een traditie, een categorie), zou dat onderbouwd moeten worden met een kosten-batenanalyse volgens de CPB/PBL-leidraad — zodat "dit hoort er nou eenmaal bij" niet meer volstaat als argument tegenover 474 gewonden en de bijbehorende zorg-, milieu- en opruimkosten. Er is geen recent, gepubliceerd MKBA-rapport specifiek over het vuurwerkverbod gevonden via search — dat lijkt zelf al een gat: er is wél veel letselcijfermateriaal via VeiligheidNL, maar geen zichtbare integrale kosten-batenanalyse die alle maatschappelijke kosten (zorg, politie-inzet, milieu, opruiming, dierenwelzijn) samenbrengt volgens de officiële richtlijn. Dat zou zelf een goed eerste Burgerplatform-product kunnen zijn.

4. Het recht op een preferendum als hefboom

Dit dossier is een schoolvoorbeeld van waar het preferendum-concept (het rijke alternatief voor het ja/nee-referendum, zie preferendum.nl) meerwaarde heeft:

• Het probleem is nu niet "is men vóór of tegen een verbod" (daar is inmiddels een Kamermeerderheid voor), maar welke uitzonderingen legitiem zijn en welke niet — een vraag met veel gradaties (verenigingsvuurwerk wel/niet, carbid wel/niet, F1 wel/niet, leeftijdsgrenzen) die zich slecht leent voor een enkel ja/nee-referendum maar heel goed voor een preferendum waarin burgers losse stellingen per uitzondering beoordelen.
• Zolang dat soort afwegingen gemeente voor gemeente in achterkamertjes landt (zoals nu in Zeeland), ontbreekt er een landelijk, zichtbaar burgerdraagvlak-signaal. Een preferendum specifiek over vuurwerkuitzonderingen zou dat kunnen leveren: concrete stellingen ("verenigingen mogen met ontheffing vuurwerk afsteken", "carbid schieten valt onder dezelfde wet als vuurwerk", "F1 blijft vrij toegankelijk vanaf 18 jaar") die landelijk worden beoordeeld, met de uitkomst als munitie richting Den Haag en richting individuele gemeenteraden die nu ontheffingen verlenen.
• Nederland kent op dit moment geen algemeen wettelijk recht op een bindend referendum of preferendum (het raadgevend referendum is in 2018 afgeschaft; pogingen tot een correctief bindend referendum zijn in het verleden vastgelopen). De actuele 2026-status van zo'n grondwetswijziging kon niet met zekerheid via search worden bevestigd — dat is het waard om apart uit te zoeken voordat het als "recht" wordt geclaimd in campagnemateriaal. Tot dat recht er wettelijk is, blijft een Burgerplatform-preferendum een vrijwillig, informeel drukmiddel (zoals ingericht via preferendum.nl) — waardevol als signaal en organisatiemiddel, maar geen juridisch afdwingbaar instrument. Het vuurwerkdossier zou wel een sterke casus kunnen zijn om het pleidooi voor een wettelijk verankerd preferendum-recht mee te onderbouwen: "kijk hoe dit soort gedetailleerde afwegingen nu buiten zicht van de kiezer in 342 gemeenteraden worden gemaakt — dat hoort landelijk en zichtbaar te gebeuren."

5. Wat nog verder zou moeten worden uitgezocht

• Het exacte Kamerstukdossier van de initiatiefwet-Klaver/Ouwehand, met alle ingediende amendementen en de stemverhouding per partij (inclusief of en hoe BBB heeft gestemd/geamendeerd) — nodig om BBB met naam te noemen in campagnemateriaal.
• De precieze wettekst van het ontheffingsartikel (welke criteria staan er wél/niet in — "politiecapaciteit" lijkt een gemeentelijke eigen invulling, geen wettelijk criterium, maar dat verdient bevestiging).
• Een bestaande of nog te maken MKBA over het vuurwerkverbod volgens CPB/PBL-leidraad.
• De actuele juridische status van het correctief bindend referendum in Nederland (2026).

Bronnen (via search geraadpleegd op 10 september 2026; sommige alleen als samenvatting via een nieuwssearch beschikbaar, niet als directe artikel-URL):

• Rijksoverheid.nl — onderwerp Vuurwerk: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vuurwerk
• Eerste Kamer — "Eerste Kamer stemt voor vuurwerkverbod" (eerstekamer.nl, ca. sept/okt 2025)
• Eerste Kamer — dossier "Initiatiefvoorstel-Klaver en Ouwehand Wet veilige jaarwisseling"
• Trouw — "Raad van State: Vuurwerkverbod moet worden aangescherpt, er zijn te veel uitzonderingen mogelijk" (ca. juni 2025)
• NRC / Nederlands Dagblad — "Raad van State: maak regels rondom ontheffing vuurwerkverbod strenger" (ca. juni 2025)
• de Volkskrant — "Raad van State pleit voor strengere regels rond vuurwerkverbod" (ca. juni 2025)
• Omroep Zeeland — "Ook Tholen wijkt af bij vuurwerkverbod: 'Politiecapaciteit zal meewegen in onze afweging'" (ca. augustus 2026)
• PZC — "Ook Tholen houdt de deur op een kier voor clubs die vuurwerk willen afsteken tijdens de jaarwisseling" (ca. augustus 2026)
• MSN/RTL Nieuws — "Vuurwerkverbod nog iets strenger: Kamermeerderheid voor hogere leeftijdsgrens" (ca. april 2026)
• MSN — "Fors meer vuurwerkslachtoffers naar spoedeisende hulp, vooral jongeren" en "Hoogste aantal vuurwerkslachtoffers in jaren op spoedeisende hulp" (beide ca. januari 2026, over jaarwisseling 2025/2026)
• VeiligheidNL — vuurwerkletsel-monitor (veiligheid.nl/vuurwerk)