Sport als publiek goed: te weinig bewegen, te duur voor lage inkomens
Slechts 47% van de Nederlanders voldoet aan de beweegrichtlijnen (laagopgeleiden 33%, hoogopgeleiden 51%). Inactiviteit veroorzaakt circa 2,3% van de ziektelast, 5.800 sterfgevallen en EUR 2,7 mld zorguitgaven per jaar. Tegelijk vindt 55% van de Nederlanders sport te duur, onder modaal 66%; 57% van de lagere inkomens zou vaker sporten als het gratis was.
Sport is geen wettelijke taak: gemeenten besteden netto circa EUR 1,1 mld per jaar, maar zonder zorgplicht of minimumnorm, waardoor sport bij bezuinigingen kwetsbaar is. Toegang voor lage inkomens loopt via een lappendeken van gemeentelijke regelingen en liefdadigheid (Jeugdfonds, 88.204 kinderen in 2025) met aanvraagdrempels en stigma, in plaats van via tarieven naar draagkracht (voorverdelen).
Bedragen per jaar
Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.
- Schade huidig beleidper jaar
- nog niet becijferd
- Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
- nog niet becijferd
Omvang geldstroom (indicatief)
Geen MKBA-uitkomst. Dit is de grootte van de geldstroom waar deze analyse over gaat, niet de schade of het welvaartseffect.
- Geldstroomindicatief
- € 175,6 mln – € 1,1 mld
Analyse
Sport als publiek goed (subject 110). Nulmeting: 47% voldoet aan beweegrichtlijnen; inactiviteit ~5800 doden/jr en EUR 2,7 mld zorg (sources 91). Drempel: 55%/66% vindt sport te duur (source 90). SROI 2,76: kosten EUR 10,54 mld (publiek 2,59 + privaat 4,82 + vrijwilligers 3,13), opbrengsten EUR 29,12 mld (gezondheid 18,41 + arbeid 6,27 + sociaal 1,31 + vrijwilligers 3,13) — source 194/infographic; methodiekrapport op aanvraag. RIVM 2022 (source 88): bij 75% voldoen in 2040 +19000 levensjaren; zorg netto cumulatief -EUR 312 mln; baten vooral gezondheid/welzijn. Action 76 MKBA: (1) Sportpas bruto 100% = 4.406.806 x EUR 240 = EUR 1.058 mln (CBS 2026 source 189); Waadhoeke-proxy benutting 16,6-29,9% → EUR 176-316 mln (source 190, bi 70-71, pe 73). (2) Geen gemeten landelijk deeleffect; VWS-pilot resultaten juli 2027 (source 191, gap dp 241). (3) Geen euro/extra sporter; illustratief 19000 LY x ZIN 20-80k = EUR 380-1520 mln in 2040 (sources 88+193, dp 240) — scenario, geen interventie-MKBA. (4) SROI-opbouw via infographic (source 194); volledig Rebel/Mulier-rapport gap. (5) Contouren Sportwet 24-6-2026 (source 192): geen zorgplicht/normen/extra middelen; zwembadzorgplicht afgewezen EUR 400-500 mln (bi 74). Policy 131/133 pe op 0 (gaps). UPDATE scientist 27-9-2026 (Action 188): (6) De nieuwe bevindingen maken de baten van de sportpas niet zekerder. Waadhoeke (VWS-pilot) t/m apr 2026: 1.785 van ca. 6.300 jongeren verzilverd (28,4%); 215 vooraf inactieven geactiveerd = 12,0% van gebruikers en ca. 3,4% van de doelgroep; ca. EUR 1.337 besteed tegoed per geactiveerde inactieve (eigen berekening, excl. uitvoeringskosten); ca. 88% van de gebruikers was al actief (deadweight); geen meting van terugval en geen controlegroep (dp 451, source 359). Active Kids (NSW): bij gebruikers 4,0 -> 4,9 dagen/week voldoen aan de beweegnorm na 6 maanden, zonder controlegroep (dp 452, source 362), maar geen stijging op bevolkingsniveau 2017-2022 (32,6% -> 27,9%; dp 453, source 363). Canada CFTC: 64% van de bevindingen geen en 29% beperkt effect, vooral niet bij lage inkomens (dp 454, source 364). Sources 362-364 zijn academisch, niet-officieel. (7) Datakwaliteit: volgens de gemeente (memo 22-9-2025, source 360) bevatten de januari-2025-cijfers (29,9% activatie, 94 inactieven; dp 235) een databasefout. dp 235 is gemarkeerd, de waarde is niet gewijzigd. De Waadhoeke-proxy voor pe 73 (-316,23 = 29,9% benutting) steunt op die cijfers; latere cijfers (32,1% t/m jul 2025, 28,4% t/m apr 2026 bij een grotere doelgroep) liggen in dezelfde orde; pe 73 niet aangepast. (8) Policy 132, sectorale baat (pe 74): blijft 0. De bronnen meten bruto-activatie bij gebruikers, geen duurzaam of contrafactisch effect. Het kengetal EUR 37.000-74.000 per nieuwe voldoende-beweger (source 219) geldt voor iemand die structureel aan de beweegrichtlijn gaat voldoen; 'vooraf inactief, nu georganiseerd actief' is iets anders, en terugval is niet gemeten. 215 x kengetal zou dus een verzonnen baat zijn. De internationale evaluaties wijzen op weinig of geen effect op bevolkingsniveau. Wachten op de DSP/VWS-evaluatie (juli 2027) en de Waadhoeke-memo's van sep 2026 en feb 2027 (Action 205). UPDATE scientist 7-10-2026 (SROI-toelichting, source 1058, dp 1002-1009): de volledige KCSB-toelichting (jan. 2024) bevestigt de opbouw: 29.125 / 10.538 mln = 2,76 (1,87-3,66), met in de noemer alle kosten (publiek 2.592, privaat 4.815, vrijwilligers 3.131) en in de teller de waarde van voldoen aan de beweegrichtlijn (17.419), een aangenomen opslag voor bewegen onder de richtlijn (8.575, 29% van de baten) en vrijwilligerswerk (3.131, gelijk aan de kosten). MKBA-toets (source 33, regel 13): de 2,76 is een gemiddelde over alle sport en bewegen ten opzichte van 'niet of nauwelijks bewegen', geen effect van een extra euro. Er is geen nulalternatief met de beweging die er ook zonder publieke uitgave is (ongeorganiseerd sporten, fietsen, wandelen; met fiets/wandelkosten 2,38), de verdiscontering is 2,25% in plaats van 2,8%/1,8%, en arbeid (6,27 mld) en bruto zorgkosten overlappen deels met de QALY-waarde (RIVM: netto zorgkosten bijna nul, dp 107). Banen of omzet zijn terecht niet als baat geteld. Gezien de deadweight bij de sportpas (ca. 88%, dp 451) ligt de MKBA-batenkostenverhouding van een concrete extra uitgave naar verwachting ruim onder 2,76. Bedragvelden en effectregels blijven ongewijzigd.Herkomst van de bedragen
Bronnen van deze analyse
Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.
Bronnen
- Een Sportwet borgt sport als publiek goedHugo van der Poel, Nederlandse Sportraad, 2026
- Jaaroverzicht 2025: 88.204 kinderen deden meeJeugdfonds Sport & Cultuur, 2026
- Memo aan de Raad Gratis Aktyf Waadhoeke (3e voortgangsrapportage, t/m april 2026)Gemeente Waadhoeke, wethouder R. de Vries (zaaknr. 2026-138415), 2026
- Ruim helft Nederlanders vindt sport te duurMulier Instituut, 2025
- Cijfers en feiten sport en bewegenRIVM / Loket Gezond Leven (o.b.v. Leefstijlmonitor CBS/RIVM), 2025
- Monitor sportuitgaven gemeenten 2023 (CBS Iv3)Peter van Eldert, Mulier Instituut, 2025
- DSP Evaluatie Sportpas voor jongeren (VWS-pilots Dordrecht/Heerlen/Waadhoeke)DSP-groep i.o.v. Ministerie van VWS, 2025
- Regionale Monitor Brede Welvaart 2025CBS, 2025
- Memo aan de raad stand van zaken Gratis Aktyf Waadhoeke (2e voortgangsrapportage, t/m juli 2025)Gemeente Waadhoeke, wethouder R. de Vries, 2025
- Memo aan de Raad Voortgang pilot drempelloos sport en cultuur (1e rapportage, juni-dec 2024)Gemeente Waadhoeke, afdeling Samenleving, 2025
- Population level effects of the Active Kids program on children and adolescents' physical activity and sport participation in NSW, AustraliaOwen KB, Foley BC, Reece LJ, Bellew W, Bauman A (Int J Behav Nutr Phys Act), 2025
- SROI van sport en bewegen: maatschappelijke opbrengsten 2,76 keer zo hoog als de kostenKenniscentrum Sport & Bewegen / Rebel / Mulier Instituut (via Allesoversport), 2024
- Manifest SportpasFNV e.a. (ondersteund door o.a. Erik Scherder, Erben Wennemars), 2024
- Sport- en zwemlesregelingen voor mensen met een laag inkomenStuij, Pulles, Hoogendijk, Dalhuisen, Prent (Mulier Instituut), 2024
- SROI sport en bewegen 2024 — methodiekrapport alleen op aanvraagRebel & Mulier Instituut / Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2024
- SPRINTS: Sports Pricing Research to INcrease The Sport participation (2024-2027)HAN / Radboud / Mulier Instituut (ZonMw MOOI in Beweging), 2024
- Effectiveness of the Children's Fitness Tax Credit: A scoping reviewSpence JC, Mangan A, Sivak A (Canadian Journal of Public Health 115(2):356-366), 2024
- SROI van sport en bewegen. Een update met data uit 2022 (Toelichting SROI update 2024)Kenniscentrum Sport & Bewegen (in overleg met Rebel; methode Rebel & Mulier Instituut 2022; baten Ecorys 2021), 2024
- Nieuwe sportwet op komstGemeente.nu, 2023
- Impact van scenario's voor sport en bewegen op gezondheid en zorgkostenVan Giessen et al., RIVM, 2022
- De sociaaleconomische waarde van sporten en bewegen (Ecorys SEW 2021)Peters, Gerretsen, Geijsen (Ecorys) i.o.v. Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2021
- Effects of the Active Kids voucher program on children and adolescents' physical activity: a natural experiment evaluating a state-wide interventionFoley BC, Owen KB, Bauman AE, Bellew W, Reece LJ (BMC Public Health 21:22), 2021
Datapunten
- Nederlanders die voldoen aan de beweegrichtlijnen (%)
- Laagopgeleiden die voldoen aan beweegrichtlijnen (%)
- Hoogopgeleiden die voldoen aan beweegrichtlijnen (%)
- Sterfgevallen door lichamelijke inactiviteit (per jaar)
- Zorguitgaven toe te schrijven aan inactiviteit (EUR/jaar)
- Nederlanders die sport te duur vinden (%)
- Huishoudens onder modaal die sport te duur vinden (%)
- Lage inkomens die vaker zouden sporten bij gratis aanbod (%)
- SROI sport en bewegen (opbrengst per euro)
- Netto gemeentelijke sportuitgaven (EUR/jaar)
- Kinderen geholpen door Jeugdfonds Sport & Cultuur (per jaar)
- Extra levensjaren in 2040 bij 75% voldoen beweegrichtlijn
- Netto zorgkosten cumulatief 2019-2040 bij 75%-scenario (EUR)
- Voorgesteld sporttegoed per jongere tot 23 jaar (EUR/jaar)
- Jongeren 0 t/m 22 jaar NL (1-1-2026)
- Waadhoeke Gratis Aktyf: activatiegraad voucher (%)
- SROI kostenopbouw sport/bewegen 2022 (EUR mld)
- SROI opbrengstopbouw sport/bewegen 2022 (EUR mld)
- ZIN referentiewaarde per QALY (EUR)
- Illustratieve monetarisering RIVM +19000 LY in 2040
- Gap: geen gemeten landelijk deeleffect sportpas
- Gap: geen euro gezondheidswinst per extra sporter
- Gap: gederfde gemeentelijke sportinkomsten bij tarief draagkracht
- Sportwet-contouren: status juni 2026 (kwalitatief)
- Gemeentelijke sportinkomsten (CBS Iv3 / Mulier)
- Gemeentelijke sportinkomsten uit huur 2023
- Ecorys SEW: lifetime waarde voldoen aan beweegrichtlijn
- Minimaregeling sport jeugd: gemiddelde max-vergoeding
- Afstand tot sportterrein, Nederland (VEROUDERD, peiljaar 2017)
- Overgewicht bij volwassenen, Nederland (Regionale Monitor BW)
- Waadhoeke sportpas: vooraf inactieven als aandeel van gebruikers en doelgroep (t/m apr 2026)
- Active Kids (NSW) voucher: dagen/week voldoen aan beweegnorm bij gebruikers, voor en 6 mnd na
- Active Kids (NSW): populatie-aandeel dat voldoet aan beweegnorm 2017 vs 2022
- Canada Children's Fitness Tax Credit: aandeel bevindingen zonder/met beperkt effect
- SROI sport en bewegen 2022: opbrengsten 2,76 x de kosten (bandbreedte 1,87-3,66)
- SROI 2022: publieke kosten sport en bewegen (Rijk + gemeenten)
- SROI 2022: private kosten sport (verenigingen, zwembaden, commercieel, benodigdheden)
- SROI 2022: vrijwilligerswerk in de sport, zowel kosten als opbrengst
- SROI 2022: waarde van voldoen aan de beweegrichtlijnen (jongeren, volwassenen, ouderen)
- SROI 2022: opslag voor bewegen onder de beweegrichtlijn
- SROI 2022: opbrengsten naar categorie (gezondheid, arbeid, sociaal, vrijwilligers)
- SROI 2022 inclusief kosten fiets- en wandelinfrastructuur: 2,38