Alle analyses
Analyse dossier

Zorgstelsel: gereguleerde marktwerking vs Nationaal ZorgFonds

Zorguitgaven stegen van 53,1 mld euro (2006; 9,1% bbp) naar 120,2 mld (2025; 10,2% bbp; 6.645 euro p.p., CBS). Nominale premie 1.876 euro (2025, +7%, NZa); verplicht eigen risico 385 euro, volgens coalitieakkoord 460 (2027) en ca. 520 (2030). 6% zag in 2025 af van zorg vanwege kosten (Nivel); 31% van de werktijd in de zorg is administratie (CBS). Het Nationaal ZorgFonds (SP en coalitie) wil zorgverzekeraars vervangen door een publiek fonds met regionale zorgkantoren.

Grondoorzaak

Uitgavengroei is structureel en liep voor 2006 sneller (7,8% naar 9,1% bbp in 1998-2005, CBS); OESO/CPB (Zorgkeuzes in Kaart 2020) vinden geen stelsel systematisch doelmatiger. Knelpunten binnen het huidige stelsel: financiele drempels (eigen risico), regeldruk rond contractering en declaratie, beperkte feitelijke invloed van verzekerden, en groei van budgetpolissen die de solidariteit onder druk zet (NZa).

Sociale schade
7 /10
Complexiteit
9 /10
Escalatierisico
6 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Schade huidig beleidper jaar
nog niet becijferd
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
nog niet becijferd

Rampscenario: schade bij één gebeurtenis

Dit is geen bedrag per jaar en geen verwachte waarde, maar de geschatte schade als het scenario zich één keer voordoet. Vergelijk het daarom niet met de jaarbedragen hierboven.

Schade bij één gebeurteniseenmalig, geen jaarbedrag
€ 6,1 – 10,6 mld per gebeurtenis

Omvang geldstroom (indicatief)

Geen MKBA-uitkomst. Dit is de grootte van de geldstroom waar deze analyse over gaat, niet de schade of het welvaartseffect.

Geldstroomindicatief
€ 120,2 mldnog geen bandbreedte opgegeven
Video / media

Analyse

1. De 'MKBA' van het Nationaal ZorgFonds

De site nationaalzorgfonds.nl (SP en coalitie, voorwoord Jimmy Dijk) bevat geen formele MKBA maar een kosten/besparingen-overzicht: kosten 7,0 mld/jr (mondzorg 1,3; fysio 1,0; huisarts 1,0; ouderenzorg 1,0; lonen 1,5; medicijnfonds 1,0; oprichting 0,2), besparingen 9,7 mld/jr (fraude 5,0; bureaucratie 2,0; farma 1,5; verzekeraars 1,0; specialisten in loondienst 0,2), saldo +2,7 mld. Belanghebbende partij; geen nulalternatief, zichtjaar, contante waarde, discontering, welvaartseffecten of gevoeligheidsanalyse: niet conform de CPB/PBL-leidraad (source 142).

2. Toets marktwerkingsclaim
  • Kosten: zorguitgaven 9,1% bbp (2006) naar 10,2% (2025), 120,2 mld; voor 2006 sneller: 7,8% (1998) naar 9,1% (2005) (CBS, source 145). EU-plaats 8/27. Per hoofd USD 8.436 PPP vs OECD 5.967 (source 149). ESB: Zvw-uitgaven gecorrigeerd stabiel t.o.v. bbp (source 148, confidence middel). Causaliteit markt-kosten niet vastgesteld; OESO/CPB: geen stelsel systematisch doelmatiger (source 144).
  • Uitvoeringskosten: beheer verzekeraars 2,18 mld = ca. 1,8% (CBS); DNB: kosten+marge 15% naar 6%, ca. 800 mln/jr (source 146). Reserves, marketing en overstapkosten ontbreken (Action 98).
  • Kwaliteit/toegang: vermijdbare sterfte 100 vs 145, behandelbaar 49 vs 77, onvervulde behoefte 0,6% vs 3,4%, 83% tevreden (OECD).
  • Wat Harmens zorg wel steunt: premie 1.876 euro (+7%, NZa), eigen risico naar 520 euro in 2030 (CPB, source 152), 6% zag af van zorg om kosten, 37% bij chronisch zieke jongvolwassenen (Nivel), 31% werktijd administratie (CBS), budgetpolissen en ggz-contractering (NZa).
3. Opties

Policy 142 referentie; 143 Nationaal ZorgFonds (ZiK: transitie 6,1 mld/8 jr, compensatie 0-4,5 mld, reserves 2,3-4,5 mld); 144 eigen risico af met inkomensafhankelijke financiering (CPB 2019: +3,8 mld, lage/midden +3,5-4,2%, top-20% -3,9%); 145 cooperatieve zeggenschap via Zvw art. 28-28c en regionale pilots.

4. Brede welvaart (CBS)

Hier en nu: gezondheid, koopkracht, vertrouwen. Later: houdbaarheid zorguitgaven, zorgpersoneel (administratielast). Elders: beperkt (farma/medicijnen, zie policy 87).

5. Samenhang

Toeslagen-analyse 49: zorgtoeslag 6,54 mld (budgetitem 18), policies 136 en 139. Regeldruk: analysis 3. Zorgmijding: subject 266. Politieke afweging: Action 97.

Herkomst van de bedragen

Bronnen van deze analyse

Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.

Bronnen

Datapunten

Onderwerp
13
Terug naar alle analyses