Analyse dossier

Staat van de Nederlandse natuur: herstel in zoetwater, verlies op het land

De Nederlandse Living Planet Index (LPI), berekend door het CBS op basis van het Netwerk Ecologische Monitoring, laat een gemengd beeld zien: landelijk is de index sinds 1990 met 13% toegenomen, maar dat herstel is zeer ongelijk verdeeld. Zoetwaterdieren namen met bijna 60% toe, terwijl dierpopulaties in open natuurgebieden, agrarisch gebied en vennen/hoogvenen juist zijn afgenomen (vennen/hoogveen sinds 2010 bijna gehalveerd).

Grondoorzaak

De toename in zoetwater volgt op verbeterde waterkwaliteit (Kaderrichtlijn Water-maatregelen, minder lozingen). De achteruitgang op het land hangt samen met landbouwintensivering, stikstofdepositie en versnippering van leefgebieden - factoren die niet zijn weggenomen ondanks decennia van natuurbeleid. Een landelijk gemiddelde van +13% verhult dus zowel een succes (water) als een aanhoudend probleem (land) - een gemiddelde dat als geheel te positief oogt voor beleidsdoeleinden.

Sociale schade
7 /10
Complexiteit
7 /10
Escalatierisico
6 /10

Bedragen per jaar

Bandbreedte: we maken onzekerheid zichtbaar. Je ziet steeds de laagste en de hoogste onderbouwde schatting. De balk toont die bandbreedte; het streepje is de middenwaarde, als die bekend is. Klik op een bedrag om te zien waar het vandaan komt.

Schade huidig beleidper jaar
nog niet becijferd
Brede welvaartseffectenpakket, netto per jaar na overlapcorrectie
nog niet becijferd
Video / media

Analyse

BELEIDSVOLGORDE (RuleId 10, politician 27-09-2026, Action 163). Alle vier opties zijn CONCEPT: het probleem is onderbouwd (LPI, CBS MBW, SEEA), het effect van de maatregelen nog niet (MKBA via Actions 189-193). (1) STOPMAATREGELEN - de overheid stopt eerst met het zelf vergroten van natuurverlies: policy 176 afbouw biodiversiteitsschadelijke rijksprikkels voor 2030 volgens VN-doel 18 (instrument: wet wijzigen + geldkraan dicht; omvang fossiele subsidies EUR 17,1 mld/jr als deelverzameling, source 5/bi 1/analysis 19; inventarisatie WUR 2026-011 nog niet in DB, Action 189); policy 177 landbouwvrijstelling afschaffen met overgangsrecht en opbrengst voorverdelen naar gebiedsfondsen (instrument: fiscale regeling afschaffen; SEO 2024 en budgettair belang nog niet in DB, Action 190). Stop op uitvoeringspraktijk/vergunningen is al belegd in bestaande policies 127 (handhaven is plicht) en 129 (geen vergunning als schild) bij analysis 42 - gekoppeld, niet gedupliceerd. (2) BRONMAATREGELEN: policy 178 Stikstoffonds (bi 49, EUR 20 mld t/m 2035, analysis 51) sturen op gemeten emissiereductie per gebied (Actions 191/192). Bestaande bron-policies pesticiden 123 en 146 (analysis 40) gelden hier ook. (3) HERSTEL (pas daarna): policy 179 natuurherstel per leefgebied als wettelijke taak, met LPI per leefgebied en SEEA als sturingsindicatoren (Action 193). FYSIEKE SAMENHANG (RuleId 8): ruimte/grond (landbouw, natuur, woningbouw concurreren om dezelfde hectares; landvoetafdruk dp 193), water (KRW-herstel zoetwater dp 42, peilbeheer vennen/hoogveen dp 43, fosfaat dp 45), grondstoffen (veevoer, kunstmest, mest; grondstofvoetafdruk dp 195), energie/fossiel (NOx en kunstmest via analysis 19). Gekoppelde analyses: 19 (fossiele subsidies), 40 (pesticiden), 42 (handhaving), 51 (stikstoffonds). Mandaat 10 Biosfeer-Integriteit is het integrale mandaat en blijft leidend, omdat het probleem meerdere drukfactoren tegelijk betreft (grondgebruik, vervuiling, klimaat). INDICATOREN / MKBA-BOUWSTENEN: Deze analyse dient als MKBA-onderbouwing voor natuurlijk-kapitaal/biodiversiteitsindicatoren binnen Burgerplatforms brede-welvaartskader (CBS Monitor Brede Welvaart, LPI, SEEA). Bouwstenen Planetary Happy Index (werktitel): (1) druk/noemer — GFN voetafdruk 6,02 gha/persoon (2022) en biocapaciteit 1,1 gha; CBS landvoetafdruk 0,6 ha, broeikasgasvoetafdruk 12,2 t CO2-eq, grondstofvoetafdruk 28 t per inwoner (2023); (2) teller welzijn — tevredenheid leven 84,9%, vertrouwen mensen ~63%, instituties 60,6% (MBW hier-en-nu 2025); (3) SEEA — GEP 15,1 mld EUR en ecosysteemkapitaal 806 mld EUR (2022). LPI-landelijk +13% sinds 1990 blijft misleidend zonder leefgebied-uitsplitsing.