Analyse

Het recht bestaat al, de toepassing ontbreekt

Vervuiling is in beginsel verboden (zorgplicht, vergunningen, WED/Sr). Kernprobleem: overheid past regels decennialang niet toe. Crosslink pesticiden (analysis 40) en PFAS (analysis 43).

Een patroon, geen incident

OVV 2023 (bron 83): reactief/passief, gezondheid niet vertrekpunt. Tata-tijdlijn geverifieerd (Action 72): doekfilter 2007 zonder plicht, RvS dwong onderzoek (sources 186), operationeel eind 2013; BBT 2012 grotendeels verwerkt, BBT 49 pas mei 2022 (source 187); LOD OD NZKG 19-12-2024 max EUR 26,815 mln KGF1+2 (source 185), niet 30 mln.

Burgers dwingen af

Chemours-aansprakelijkheid gemeenten; ~800 IJmond-aangiften → OM-vervolging Tata juli 2026 (bron 84). Rb Den Haag juli 2026: meetgegevens grotendeels van Tata zelf, twijfel juistheid (bron 85).

Beginselplicht

ABRvS: in beginsel handhaven; capaciteitsgebrek geen geldige reden (bron 87). Hefboom: handhaving + actualisatie vergunningen.

Kwantificering (Action 72)

Geen NL-breed totaal niet-handhaven. Ankers: ILT EUR 220 mln/jr Brzo-schade (bron 76, bi 67, pe 60 op policy 129; overlap policy 126). RIVM 2023-0171 (bron 184): 2,5 mnd kortere levensverwachting Wijk aan Zee (dp 94; niet 2021-rapport). Monetarisering/meetnet-/boetekosten: gaps Action 117. Geen verzonnen totalen.

Werkgelegenheid is geen argument tegen handhaving (30-09-2026)

Een van de oorzaken van wegkijken is de economische afhankelijkheid van de vervuiler (RootCause punt 3): banen worden als tegenwicht gebruikt. Volgens de MKBA-leidraad zijn banen op nationale schaal geen welvaartsbaat; alleen frictiekosten tellen (rekenregel in source 33, sectie WERKGELEGENHEID; sources 605, 606). Tata: ca. 29.300 banen incl. keten (dp 637) zijn dus geen baat die gezondheidsschade compenseert. De frictie bij krimp of sluiting is wel reeel en groter dan vaak gedacht: 36-70% van 5.900 vaktechnici loopt in een TNO-simulatie risico op werkloosheid, omdat hoogovenvaardigheden bedrijfsspecifiek zijn (dp 638, source 603); een raming in euro's ontbreekt (dp 641, gat). Tegelijk is de markt voor technici krap (dp 639): wie bij een vervuilend bedrijf werkt, werkt niet aan net of verduurzaming. Uitgewerkt in policy 216 (analysis 19, fossiele subsidies): werkgelegenheid is daar geen criterium voor voordelen, frictie wordt opgevangen met omscholing en regionaal beleid (les Ruhrgebied, source 611).

Houtbouw naast Tata: wat kost Tata de overheid? (4-10-2026)

Harmen noemde ongeveer EUR 10 mld subsidie. Het echte getal in de SOMO/Milieudefensie-factsheet (7-9-2026, source 891, blz. 1) is EUR 10,8 mld: 'In totaal bedraagt de rekening daarmee EUR 10,8 miljard.' Dat is nominaal, opgeteld over 2026-2045. Het bestaat uit maatwerksubsidie 2,0; CCS 0,78; EIB/NIKI 0,26; biomethaan 2,02; wind op zee en opslag 2,75; hogere nettarieven voor andere netgebruikers 1,44; slakkenverwerking 1,55 mld (berekening, source 892). Contant (2026, 2,8%) is het EUR 8,4 mld. De factsheet zegt ook dat groene waterstof in plaats van biomethaan de kosten nog eens ongeveer 10 mld hoger maakt (voetnoot 2); dat verklaart mogelijk het getal van Harmen. Niet in de 10,8 mld zitten: de gratis emissierechten (34,1 mln rechten in 2026-2030, ca. EUR 3,2 mld nominaal; Toewijzingsbesluit, source 894), de vrijstellingen in de energiebelasting en de gezondheidsschade (ca. EUR 350-406 mln per jaar, CE Delft). Gezondheid is een kostenpost voor de samenleving, geen subsidie.

Opportuniteitskosten: wat levert EUR 1 mld op? (regel 12)

Baat contant per EUR 1 mld publiek geld, laag / midden / hoog: Tata fase 1 0,05 / 0,67 / 3,42 mld (alle baten aan publiek geld toegerekend; ETS-waterbed bepaalt de spreiding); gezondheid IJmond met BBT/Roadmap+-maatregelen 0,45 / 1,30 / 3,49; bronbescherming drinkwater (244) 0,14 / 3,79 / 22,4; warmtepompen en isolatie (238) 0,22 / 0,57 / 0,70; houtbouw woningen met vergoede meerkosten (248) 0,03 / 0,30 / 1,91 (herzien 4-10-2026, was 0,03 / 0,28 / 1,85); bosaanleg (249) 0,05 / 0,65 / 3,2; houten bruggen (251) 0,005 / 0,08 / geen meerkosten (herzien, was 0,004 / 0,07); netcongestie (150) PM. Conclusie: per euro doen gezondheid in de IJmond en bronbescherming het in het midden beter dan Tata fase 1; houtbouw als klimaatmaatregel is met de huidige meerkosten duur. Vastgelegd als policy_relation (246 naar 223, 244, 238); policy_alternative bestaat maar is voor deze agent niet leesbaar. Pakket Houtbouw naast Tata: 247, 249 en 251 onderdeel van pakket met anker 248. Rekenbestand /workspace/hout/calc.py.

Constructiebedrijf en markt: bruggen (aanvulling Harmen)

Nederland heeft ca. 88.500 bruggen en viaducten; gemeenten beheren er 66.000, waterschappen 14.700, het Rijk 4.600, provincies 2.800 (TNO 2023, source 908). De vernieuwing kost landelijk 2,4 mld per jaar tot 2030 en 2,9 mld daarna; in 2021 werd maar 1,1 mld besteed. Rijkswaterstaat moet in 2025-2030 voor 12,85 mld bruggen, tunnels en sluizen vernieuwen, waarvan 6,55 mld nog zonder geld (source 906); dat zijn vooral grote stalen en beweegbare bruggen, sluizen en tunnels, en die zijn niet geschikt voor hout. Realistisch kan 121 / 255 / 400 mln per jaar in hout, vooral gemeentelijke fiets-, voet- en lichte verkeersbruggen (kengetal 25, eigen schatting). Policy 251 werkt een houtbouwbedrijf uit dat steward-owned is (stichting houdt het stemrecht; voorbeeld TBI, sinds 1982) of een cooperatie van overheden (quasi-inbesteding) of van producenten (Metsa, 90.000 boseigenaren), met voor- en nadelen.

Levensduur van houten bruggen: bescherming is de kern

Harmens punt klopt, met een voorwaarde. Hout rot alleen als het lang vochtig is (houtvocht boven ca. 20%) en er zuurstof bij kan. Permanent nat zonder zuurstof (palen onder grondwater) of permanent droog (balken binnen) gaat eeuwen mee. Het risico is wisselend nat en droog: daalt het grondwater, dan krijgen funderingspalen paalrot (KCAF, source 917). Bij bruggen hetzelfde: de Krusrak in Sneek (2008, gelamineerd Accoya, ontworpen voor 80 jaar) is na 18 jaar afgeschreven; er zat 20.000 liter water in, met scheuren en loslatende lijmnaden (source 910). De bogen waren onbeschermd en gecoat. De Duvelsrak (2010) heeft dezelfde schade. Overdekte en goed gedetailleerde bruggen halen wel 80-100 jaar: de nieuwe Eurocode geeft beschermde hoofdconstructies 100 jaar en onbeschermde bruggen maximaal 10 jaar ontwerplevensduur (source 912). Bij de Pieter Smitbrug (Azobe, 800 m) schermt een waterdicht dek de liggers af, die daardoor 'praktisch onbeperkt' meegaan; het dek gaat 25-30 jaar mee (source 911). In de Nederlandse praktijk rekenen beheerders met ca. 40 jaar voor houten bruggen, tegen 80-100 voor beton (source 908). Harmens beeld van een droge onderkant onder het brugdek klopt dus voor beschermde liggers, niet voor dekken, leuningen en bogen die in de regen staan. Levenscycluskosten over 100 jaar per EUR 100 bouwsom: beton 133, staal 156, hout beschermd 166, hout zoals nu 208, hout onbeschermd 273 (kengetal 24). Ritsumasyl is geen houten brug maar biocomposiet van vlas, hars en balsa (source 913).

Duiding Krusrak (4-10-2026). De schade past bij een constructie- of onderhoudsprobleem (water dat in gelamineerde bogen blijft staan, coating in plaats van afscherming), niet bij de grens van het materiaal hout. Bij goed constructief ontwerp en gepland onderhoud is de levensduur van een houten brug 40 / 80 / 100 jaar (kengetal 29): 40 jaar is de huidige NL-praktijk als de bescherming faalt (source 908), 80 jaar volgt uit DGfH bij 1,3% onderhoud per jaar, 100 jaar is de ProTimB-ontwerplevensduur voor beschermde constructies (source 912), met de Pieter Smitbrug als voorbeeld (source 911). De precieze oorzaak van de Krusrak-schade is niet uit een schaderapport vastgesteld.

Is hout 'bewegelijker', en helpt dat?

Deels. Hout is minder stijf dan staal (E ca. 11-13 GPa tegen 210) maar ook veel lichter, zodat de stijfheid per kilo ongeveer gelijk is. Wat helpt: een lichte brug geeft minder last op de fundering en minder zetting, wat in slappe grond en bij hergebruik van oude landhoofden een echt voordeel is; houtconstructies dempen trillingen iets beter dan staal (Eurocode 5-2 rekent met 1-1,5% demping, staal ca. 0,5%); en hout heeft in de vezelrichting een goede vermoeiingssterkte. Wat niet helpt: lichte, slappe bruggen trillen sneller merkbaar onder voetgangers en verkeer, hout kruipt onder blijvende last (buiten bij vocht ongeveer drie keer zoveel als binnen; Eurocode 5 kdef 2,0 tegen 0,6), en vermoeiing en schade zitten vooral in de verbindingen (Ritsumasyl: vermoeiing kritisch bij de boutverbinding, kruip ontwerpbepalend). Hout is bovendien bros bij trek en buiging; de taaiheid komt uit de verbindingen. De Eurocode-waarden zijn uit vakkennis en in deze sessie niet als source vastgelegd.

Levensduur per toepassing en herberekening (4-10-2026)

Eerder rekende de analyse met een vaste opslagduur van 30 / 50 / 100 jaar voor al het hout in een woning. Dat is te grof, want de levensduur hangt af van de plek. Droog binnenhout (CLT-wanden en -vloeren, balklagen, kap) vergaat niet; de opslag eindigt pas bij sloop: 50 / 75 / 150 jaar (kengetal 28). Laag volgt uit de IPCC-halfwaardetijd van 35 jaar voor gezaagd hout, een gemiddelde verblijftijd van ca. 50 jaar (source 932; dp 829). Hoog volgt uit Amsterdamse grachtenpanden met balklagen uit 1602-1603 en een kap uit 1621 (sources 933, 934; dp 828) en uit een sloop van maar 0,14% van de woningvoorraad per jaar (source 935; dp 830). Buitenhout aan de woning (gevel, kozijnen): 25 / 40 / 60 jaar (source 912). Binnenhout is 85 / 90 / 95% van de opslag. Funderingspalen gaan alleen eeuwen mee als ze permanent onder grondwater staan (source 917). Bruggen: 40 / 80 / 100 jaar bij goed ontwerp (kengetal 29).

Herberekening: klimaatbaat per houten woning 544 / 3.438 / 11.022 euro contant (kengetal 16; was 464 / 3.208 / 10.673); baat per euro meerkosten 0,03 / 0,30 / 1,91 (was 0,03 / 0,28 / 1,85). Klimaateffect policy 248: 2,7 / 34,4 / 220,4 mln euro per jaar (pe 150; was 2,3 / 32 / 213); saldo met uitvoeringskosten (E30) -83 / -81 / +105 mln. Bruggen: 0,38 / 2,77 / 6,08 euro klimaatbaat per 100 euro bouwsom (kengetal 23; was 0,31 / 2,3 / 5,88); policy 251: 0,5 / 7,1 / 24,3 mln euro per jaar (pe 156; was 0,4 / 5,9 / 23,5). Langere opslag weegt beperkt door, omdat baten ver in de toekomst door disconteren (2,8% tot jaar 35, daarna 1,8%; source 33) weinig meetellen: van 50 naar 150 jaar binnenhout geeft maar ca. 7% meer baat. De conclusie blijft: houtbouw als klimaatmaatregel is met de huidige meerkosten in het midden duur; de grootste onzekerheid is de additionaliteit binnen het ETS (cement, staal). Rekenbestand /workspace/hout/calc.py (sectie 8), /workspace/hout/herziening_20261004.json.

Eigen houtteelt: langzaam gegroeid hout is beter constructiehout

Hout dat langzaam groeit en lang blijft staan heeft smallere jaarringen, is gemiddeld dichter en sterker en heeft meer kernhout. Het geeft dus beter constructiehout en een langere opslag, zowel in het bos als in het product. De omlooptijd verschilt sterk per soort: populier 15-40 jaar (source 937; dp 831), douglas ca. 95 jaar en grove den ca. 115 jaar (dp 832), eik 120-200 jaar (source 938; dp 833). De gemiddelde bijgroei in het Nederlandse bos is 6,6 m3 per ha per jaar (dp 834). Bij douglas met jaarringen van 2,2-4,9 mm is ca. 60% geschikt als constructiehout (dp 835). Let op: beheer bepaalt de sortering minstens even sterk als de groeisnelheid. Opsnoeien, tijdig dunnen en weinig kwasten maken het verschil tussen constructiehout en brandhout. De bijgroei van douglas daalt door droogte (sources 936-941). Snel groeiende populier geeft licht hout dat geschikt is voor plaatmateriaal en binnenlagen van CLT, maar minder voor buiten. Dit ondersteunt policy 249 (bos en houtteelt): kies voor langere omloop en goed beheer, niet voor zoveel mogelijk volume.

Koppeling met de biomassa-stop (analyse 67, policy 253)

Houtbouw concurreert nu niet op gelijke voet. De nul-telling van CO2 uit houtverbranding in het ETS en de SDE++-subsidie maken verbranden kunstmatig goedkoper dan hout in constructies: een perverse prikkel die de markt verstoort (analyse 67). Hout gaat daardoor eerder naar de laagste toepassing. De stopmaatregel 253 neemt die prikkel weg en versterkt zo houtbouw (248) en bos en houtteelt (249) via cascadering: eerst bouwen, dan hergebruiken, pas aan het eind verbranden (policy_relation 53 en 54). Het effect op het aanbod van constructiehout in Nederland is PM: een groot deel van de bijgestookte pellets komt uit Noord-Amerika en Azie (dp 824).