Analyse

1. Doel

Deze analyse onderbouwt voorstellen om de schade van de luchtvaart op Schiphol te beperken en rekent op verzoek van de Ambassadeur het scenario van de Werkgroep Toekomst Luchtvaart (WTL, 'Helft negatieve effecten van Schiphol is onnodig', dec. 2023; source 777) openbaar en controleerbaar door, als antwoord op de petitie 'Krimp de luchtvaart'. Alle cijfers zijn te herleiden tot bronnen (source 3, 4, 33, 777-792), datapunten (662-709) en het rekenbestand /workspace/luchtvaart/wtl_doorrekening.py met wtl_resultaat.json en README.md.

2. Maatregelen in volgorde (regel 10: stop, bron, reparatie)

1. Stop - policy 3: plafond 500k naar 460k (SEO 2025). Saldo 2030 +3 tot +150 mln/jaar.
2. Stop - policy 233: geen vluchten waar de trein goed rijdt. Objectieve toets per verbinding: directe trein, max. 2,5 uur (fase 1, zoals Frankrijk, decreet 2023-385) of 4,5 uur (fase 2), minstens 6 retourritten per dag, voldoende stoel- en terminalcapaciteit, betaalbaar, en intrekking van de vrijgekomen slots. Stand-alone saldo -181/-108/-42 mln/jaar: weinig klimaatwinst (korte vluchten: 24% van de vluchten, 3,8% van de CO2).
3. Bron - policy 234: Schiphol terug naar verbindingsfunctie, ca. 251.000 vluchten, hubfunctie verkleinen (WTL). MeasureType bron: het plafond beperkt het volume aan de bron. Het stop-element erin (de vrijstelling van vliegbelasting voor transfer en het mainportbeleid) is een kandidaat voor een aparte stopmaatregel.
4. Reparatie (isolatie, compensatie omwonenden) valt buiten deze update.

Relaties: policy 233 is onderdeel van pakket schiphol_wtl_250k (hub 234) en overlapt met 234 (policy_relation 3 en 4); de effecten van 233 zitten al in 234 en mogen niet worden opgeteld. Policy 3 (460k) en policy 234 (251k) zijn een of-of-keuze (alternatieven op dezelfde as); dat staat alleen hier, omdat policy_alternative voor deze agent niet leesbaar is.

3. Correcties 2 oktober 2026 (eerst bron, dan herstel)

1. Effecten tellen op tot +87,5 tegenover saldo +71. Oorzaak: het klimaateffect (pe 21) stond op +165, het midden van de bruto klimaatkolom +110 tot +220 in SEO 2025 Tabel 6.2. Die kolom bevat niet de -15 mln ETS-kosten bij 'overige bedrijven', die in geen andere post zat. Het juiste klimaateffect voor Totaal Nederland (Tabel S.1) is +90 tot +210 (midden +150). De som wordt dan +72,5; het restverschil is afronding door SEO (posten boven 15 afgerond op tientallen).
2. Bereik +2 tot +140 tegenover +3 tot +150. Beide staan in het SEO-rapport: samenvatting en Tabel S.1 +3 tot +150, Tabel 6.2 en conclusie +2 tot +140 (afronding). Gekozen: de samenvatting, +3 tot +150 (pe 23: 76,5 met 3-150). Alle effecten van policy 3 hebben nu een bandbreedte (WLO-L tot WLO-H). De tekst van policy 3 is gecorrigeerd (verliezen samen -112,5 in plaats van -145; baten ca. +185 in plaats van +200), net als de bron-URL (SEO in plaats van schipholwatch.nl), MeasureType stop en ReliabilityClassId 1.
3. Lege datapuntentabel. Er zijn 32 datapunten met bron toegevoegd (dp 662, 664-679, 681-694, 709).
4. Claim '5% van de vluchten veroorzaakt de helft van de uitstoot'. De primaire bron is EUROCONTROL (2021): 6% van de vluchten (langeafstand) veroorzaakt 48-51% van de CO2. Dat gaat over vluchten, Europa-breed. Gossling & Humpe (2020) gaan over personen (hooguit 1% van de wereldbevolking veroorzaakt meer dan 50%). '8% van de unieke passagiers' was fout: KiM 2018 zegt 8% van de Nederlandse bevolking maakt 40% van de vliegreizen. Tekst aangepast in ProblemDescription en AnalystView.
5. Overige: CitizenView omgevingsbaten 460k +30 tot +40 (was +20 tot +40). Het cijfer van 40-50 vluchten per dag naar Londen komt uit december 2022 (Trouw 19-01-2023), niet uit Trouw 2025; eigen controle 2025: ca. 26-47 per dag per richting. Het Franse decreet is nr. 2023-385.

4. Toets van de WTL-kernaanname

WTL neemt aan dat alle negatieve effecten evenredig met het aantal vluchten afnemen. Dat klopt niet. (1) CO2: de krimp zit vooral op korte Europese vluchten (EUR -55%, ICA -31%); CO2 per vertrek EUR ca. 14 t, ICA ca. 212 t. De vertrekkende CO2 daalt 25-31%, niet 50% (dp 672). Netto mondiaal daalt hij nog minder door uitwijk (0,74-1,87 Mt). (2) Geluid is logaritmisch: een gelijkmatige halvering geeft -3 dB. Omdat vooral stillere smalle toestellen verdwijnen, wordt het ca. -2,3 tot -2,6 dB, en per persoon 15-28% minder ernstig gehinderden (WHO-curve; dp 673). (3) Transfer: transferpassagiers betalen geen vliegbelasting en zijn grotendeels buitenlanders (weinig consumentensurplus voor NL), maar dragen het netwerk (verbindingswaarde). Ter vergelijking: lineair toegepast zou de kernaanname 1.152 mln/jaar aan omgevings- en klimaatbaten opleveren; de doorrekening komt op ca. 415 (dp 709).

5. Doorrekening WTL-scenario (251k tegenover nulalternatief 500k)

Methode: opschaling van SEO 2025 (factor 249/40 = 6,225) met correcties per post, plus een eigen afleiding voor geluid, CO2 en consumentensurplus (rule of half). Discontering source 33 (2,8% tot jaar 35, daarna 1,8%); CO2-prijzen source 33 (50/130/160 EUR/t), met WLO-variant. Formules staan in het rekenbestand en in kengetal 7-12.

In de database (policy 234, pe 94 en 96-100) staat een rij per effectcategorie. Dat komt door de unieke index Proposal+Effect; de posten zijn daar opgeteld.

6. Werk (regel 13, aangevuld 2-10-2026)

Het aantal banen (SEO/CE Delft 2023: ca. 17-18 duizend fte bij 440k) is geen baat of kost. Wel meegeteld: frictiekosten (eerste jaar -1.120/-778/-436 mln, lineair aflopend tot jaar 5) en de alternatieve inzet van schaarse arbeid (hoge variant: frictie 0 bij een krappe arbeidsmarkt). Banen met hoge CO2-uitstoot vervangen door banen met lage uitstoot is winst, maar die zit al in de klimaatpost en wordt niet dubbel geteld. Kwaliteit van werk is een aparte brede-welvaartspost. Kwalitatief: luchtvaartbanen betalen relatief goed (cao), maar kennen ploegendiensten, nachtwerk, geluid en fysieke belasting (grondafhandeling, beveiliging). Het teken is onbekend en er is geen bron voor een bedrag (WELLBY of compenserend loonverschil), dus PM.

7. Fysieke infrastructuur (trein)

Het WTL-scenario veronderstelt 5 mln treinreizigers (10.000 ritten van 500 reizigers; ca. 14 extra treinen per dag per richting). Nu rijdt Eurostar 5 keer per dag rechtstreeks Amsterdam-Londen (ca. 4u17), met ruim 650 stoelen per trein en ruim 3.000 per dag per richting, dus ca. 1,1-1,2 mln stoelen per richting per jaar (dp 684, 685). De terminal op Amsterdam CS en de marechaussee zijn de bottleneck; nieuwe treinen komen pas vanaf mei 2031 (dp 686). Zonder investering in terminal, grenscontrole en materieel (PM) is het treindeel niet uitvoerbaar.

8. Alternatieven en opportunity costs (regel 12)

De keuze is: 460k (policy 3, onderbouwd, positief saldo) of 251k (policy 234, onzeker saldo, midden negatief). Verder het verduurzamingsspoor: SAF, stillere en zuinigere toestellen, en een hogere vliegbelasting of heffing (SEO/CE Delft 2023 'Krimpen of verduurzamen?'). Een heffing in plaats van alleen een plafond haalt de schaarstepremie naar Nederland: het verschil tussen de varianten is ca. 860 mln/jaar.

9. Belangrijkste aannames en onzekerheden

• Instrument: met alleen een plafond gaat de schaarstepremie naar (vooral buitenlandse) airlines; met een heffing gaat die naar NL. Dit bepaalt het teken van het saldo.
• Uitwijk naar andere luchthavens (netto-aandeel 25-50%) en de non-CO2-factor (1,0-1,8).
• CO2-prijs: source 33 tegenover WLO.
• Frictieduur en krapte op de arbeidsmarkt.
• Lineaire opschaling van SEO (geinterpoleerd tussen 440k en 500k) naar 251k is extrapolatie.
• WTL is een belangenorganisatie en het rapport is niet getoetst; de cijfers in tabel 1 zijn niet onafhankelijk geverifieerd.
• PM: vestigingsklimaat en agglomeratie, ultrafijnstof, investering in treincapaciteit, kwaliteit van werk.

10. Open punten

• Jurist: EU-toets van het treinvoorstel aan art. 20 Vo 1008/2008 (Frankrijk: Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/2358, max. 3 jaar). Art. 20 geldt alleen intra-EU; Londen valt onder de EU-VK Handels- en Samenwerkingsovereenkomst. Ook de balanced approach (Vo 598/2014) bij plafondverlaging.
• De Drive-map Projecten/Luchtvaart/Krimp was niet bereikbaar; de WTL-pdf komt van kiesklimaat.nl en de box.
• v_welvaartssaldo_policy telt E28 (belastingen) niet in het saldo, terwijl SEO dat wel doet: het saldo in de view wijkt af van de SEO-systematiek (signaal, niet gewijzigd).

11. Wat de Ambassadeur eerlijk kan beloven

Wel: een openbare, controleerbare doorrekening van het WTL-scenario met bronnen, formules en bandbreedte (laag/midden/hoog), en een eerlijke toets van de aannames. Niet: 'de helft van de negatieve effecten verdwijnt'. CO2 daalt ca. 25-31% (netto minder), geluid ca. 2,4 dB, en ernstige hinder ca. 20-35%. Ook niet dat het scenario per saldo welvaart oplevert: het midden is negatief (-278 mln/jaar incl. belastingen) en het teken hangt af van instrument en CO2-prijs. Het treinvoorstel alleen levert weinig klimaatwinst op, en voor Londen is er tot ten minste 2031 onvoldoende treincapaciteit.